ეკოფაქტი

ოლიკო ცისკარიშვილი

ხაშურიდან სულ რაღაც შვიდიოდე კილომეტრზე, მტკვრის მარჯვენა მხარეს, თრიალეთის მთების ძირში შეფენილია სოფელი ხცისი – ეს მართლაც უძველესი სოფელი, რომლის მშვენებას უპირველეს ყოვლისა წარმოადგენს 1002 წელს აშენებული უნიკალური ტაძარი, რომელიც ნათლისმცემლის სახელს ატარებს. ის სოფლის სამხრეთით, ტყეში, ნათლისმცემლის ფერდობზე მდებარეობს. სამწუხაროდ, უამინდობის გამო, იქ ვერ შევძელი ასვლა. მეორე მხარეს ყურაქედია, წმ.გიორგის სახელობის ეკლესიით. მათ შორის კი, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გათამამებული და ზაფხულში თითქმის დამშრალი პატარა ნაკადული-ხციულა ჩაედინება, რომლის სათავეშიც ოდითგანვე სამკურნალო გოგირდოვანი აბანოები იყო გამართული, გოგირდოვანი წყლები ამ სოფლისთვის მნიშვნელოვან სამკურნალო საშუალებას წარმოადგენდა, გოგირდი კი ბიბლიაში სწორედ წვიმას უკავშირდება. “აწვიმა უფალმა ციდან სოდომს და გომორს გოგირდი და ცეცხლი”. გოგირდს მეორე სახელიც აქვს “წუმწუმა” (სულხან-საბა ორბელიანი). რადგან ამ სოფელში უხვად იყო გოგირდი ე.ი აწვიმა იგი განგებამ ამ ადგილებსაც და სოფელსაც ამიტომ წვიმეთი დაერქვა.

This slideshow requires JavaScript.

ყურაქედსა და ნათლისმცემელს შორის ღვთაების ეკლესია დგას. მართლაც ღვთაებრივი ადგილებია, რომელსაც კრავს ეს მშვენიერი ადგილი ამ ძველი სოფლისა ელიას გორა, ყორანქედი, ნათლისმცემელი, ღვთაება, იქვე ახლოა ხარვებია, ადგილი რომელსაც რატომღაც ზოგი ხაროებს ეძახის და ზოგი ხარვებს.

ჩვენ მხოლოდ ხცისის წმინდა გიორგის ეკლასიისა და წრომის ტაძრის მონახულება მოვასწარით.

სოფელ ხცისის შუაგულს წმინდა გიორგის სახელობის მოქმედი ეკლესია ამშვენებს. იგი აგებული უნდა იყოს 1872-1875 წლებში.

ისტორია გვამცნობს, რომ XIX ს-ში ციციშვილებს-ქართლის მებატონეებს შექმნილი ჰქონიათ საერთო კომიტეტი, სადაც მთელი მათი ქონება შედიოდა. უცნობი მიზეზით ამ კომიტეტს თომა ციციშვილი გამოჰყოფია. 1872 წელს დიდებული სასახლე აუშენებია სოფლის შუაგულში, რომელიც საოცარი ოსტატობით ყოფილა მოხატული. ტრაგიკულად განვითარებულა ოჯახის ბედი, არავინ იცის სად წავიდა თომა ციციშვილის ოჯახის ქონება, ვარდისფერი სასახლისაგან დღეს მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი, მაგრამ ერთ დროს ჟრიამულით ავსილი ეზო დღესაც არ უჩივის სიმარტოვეს, ამჟამად სასახლის ეზოში ხცისის საჯარო სკოლაა. ციციშვილების სოფლიდან წასვლის შემდეგ მათი საბატონო სახლი, რომელიც ორივე სართულზე ოც ოთახს ითვლიდა, გადავიდა სასოფლო საბჭოს განკარგულებაში. იქ დიდხანს მოთავსებული იყო სასოფლო საბჭო, კოლმეურნეობის კანტორა, ამბულატორია, ბაგა-ბაღი, ბიბლიოთეკა, სასოფლო კლუბი და ყველაფერი ის, რაც კი სახელმწიფო დაწესებულებას წარმოადგენდა, მათ შორის, სკოლა. კომუნისტების დროს, საწყობადაც კი გადააკეთეს, მხოლოდ 1996 წელს დაიბრუნა ეკლესიამ თავისი ფუნქცია. პირველი მღვდელი მამა ანდრია იყო. მას შემდეგ რამდენჯერმე გარემონტდა ტაძარი. 2004 წლიდან კი დედათა მონასტერი გაიხსნა.

ხცისის წმინდა გიორგის ეკლესიას  დასავლეთიდან  თანადროული სამრეკლო ეკვრის. ეკლესია დარბაზულია და აგურითაა ნაგები. შესასვლელები სამხრეთ და დასავლეთი აქვს. აღმოსავლეთით სამწახნაგოვანი შვერილი აფსიდია, მის შუა წახნაგში თაღოვანი სარკმელია,  გვერდით წახნაგებში კი თითო მაღალი თაღოვანი ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებში ორ-ორი სარკმელია დატანებული. საკურთხევლის საფეხურით ამაღლებული ბაქანი თავისი არდაბაგით მიახლოებულია დარბაზის გრძივი კედლების პილასტრების აღმოსავლეთ წყვილთან. აღმოსავლეთის სამწახნაგა ფასადის გვერდით წახნაგებზე თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული.სამხრეთ ფასადზე, შუა სწორკუთხედში კარია გაჭრილი და ზედ სამი მხრიდან თაღებით გახსნილი კარიბჭეა მიშენებული. სამრეკლო ნაგებია აგურით, შეულესავია. მისი პირველი სართული კარიბჭეა, მეორე კი – სამი მხრიდან თაღებით გახსნილი ფანჩატურია, რომელსაც პირამიდული სახურავი აქვს.

ხცისის და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე არსებული ისტორიული ძეგლების განახლება და რეკლამირება, მნიშვნელოვანია როგორც ადგილობრივი ტურისტების მოსაზიდად, ასევე საღვარგარეთელი ვიზიტორების მოსაზიდად.  ამით როგორც ადგილობრივების ეკონომიკური მდგომარეობა გმოსწორდება, ბიუჯეტშიც საკმაო თანხები შევა. თუმცა, ვიდრე ტურისტების მოზიდვაზე ვიფიქრებთ ამ მარშრუტით, ალბათ იპრიანი იქნებოდა, თუნდაც ხაშურიდან ხცისამდე, და ხცისიდან წრომამდე მისასვლელი გზები გაკეთებულიყო. მერე კი სხვა კომფორტზეც შეიძლებოდა ფიქრი, მაგალითად არქიტექტურულ ძეგლებთან ახლო-მახლო ”ბუტკებს” თანამედროვე ტიპის მაღაზიები ჩანაცვლებოდა, ან ”გაჭირვებულმა” ტურისტმა იქვე ჩვენი სამშობლო რომ არ შეურაცხყოს  სათანადო ნაგებობები აშენებულიყო, რომ არაფერი ვთქვათ სხვა კომფორტზე, რომლითაც ადგილობრივი ახალგზრდობაც დასაქმდებოდა…

ახალი წლის ციებ-ცხელაბა უკვე დაიწყო, დიასახლისების უმრავლესობა ახალი წლის სუფრისთვის უკვე ემზადებიან და ბევრი წინასწარ ცდილობს შეიძინოს საცივისა თუ გოზინაყის ატრიბუტები, თუმცა ბევრმა არ იცის როგორ გაარჩიოს ბებერი და ახალგაზრდა ქათამი? რომელს მიანიჭოთ უპირატესობა – მამლის თუ დედლის ხორცს? ალბათ ბევრისთვის ისიც საინტერესოა როგორ ამოიცნოს, ახალი დაკლულია თუ არა ქათამი? რომელი უკეთესია სოფლის ქათამი თუ ფერმის? 

 ამ შეკითხვებით ხშირად მიმართავენ  ვებგვერდს www.momxmarebeli.ge-ს მომხმარებლები. რეკავენ სურსათის ცხელ ხაზზეც (2194242).

 როგორ შევარჩიოთ ქათმის ხორცი…

 ქათმის ხორცის სასარგებლო თვისებები

ქათმის ხორცი ჯანმრთელი კვების უმნიშვნელოვანესი შემადგენელი ნაწილია. მაღალი ხარისხის, ადვილად შეთვისებადი ცილების, ვიტამინების, ამინომჟავების და მინერალური ნივთიერებების შეუცვლელი წყაროა ნებისმიერი ასაკის ორგანიზმის ზრდისა და ფუნქციონირებისათვის.

საქონლის ხორცთან შედარებით ქათმის ხორცი მეტ ცილებს შეიცავს (ქათმის ხორცში ცილები 19,5%-ია, საქონლის ხორცში კი 13%) და მას ადამიანის ორგანიზმი უფრო ადვილად ითვისებს, ამიტომ ქათმის ხორცი შეიძლება სხვა ხორცზე უფრო ხშირად და მეტი ოდენობით მოვიხმაროთ. განსაკუთრებით სასარგებლოა ახალგაზრდა ფრინველის ხორცი. მნიშვნელოვანია ქათმის ჯიშიც – მეხორცული ქათმების ხორცი შეიცავს უფრო მეტ ცილასა და ცხიმს, ვიდრე კვერცხის მდებელი ქათმის ჯიშები, შესაბამისად, იგი უფრო გემრიელია და ყუათიანი.

ქათმისა და ინდაურის ხორცში არჩევენ თეთრ და მუქ ხორცს. მუქ ხორცთან შედარებით თეთრ ხორცში უფრო მეტია სრულფასოვანი ცილები და ნაკლებია ცხიმები. ქათმის კანი შეიცავს ცხიმის დიდ რაოდენობას და, შესაბამისად, ქოლესტერინს, ამიტომ ჭამის წინ ჯობს, იგი მოვაცილოთ. მოხარშული ქათმის ხორცი კანის გარეშე, უვნებელი და სასარგებლოა ყველასათვის.

ქათმის ხორცის არჩევა

ქათმის ხორცის შეძენისას უნდა შეეცადოთ აირჩიოთ მეხორცეული ჯიშის, ახალგაზრდა, კარგად ნაკვები ფრინველი, სასურველია ახალდაკლული (შესაძლებელია გაყინულიც). ახალგაზრდა ქათმის სქესს მნიშვნელობა არ აქვს – ყვინჩილებსა და ვარიკებს შორის საგემოვნო განსხვავებები ძალიან უმნიშვნელოა, მაგრამ თუკი ზრდასრულ ფრინველს ყიდულობთ, გირჩევთ დედალი შეიძინოთ – მამლის ხორცი საგემოვნო თვისებებით მას მკვეთრად ჩამოუვარდება.

ქათმის ჯიშის გარჩევა მომხმარებლისთვის საკმაოდ რთულია. ზოგადად, ერთი და იგივე ასაკის მეხორცეული ქათამი კვერცხის მდებელზე დიდია. დაკლული ფერმის  ქათმები ძირითადად მეხორცულია. სოფლის ქათმები კი ძირითადად კვერცხის მდებელი ქათმებია.

ფერმის ქათმებს ძირითადად 2-3 თვისას კლავენ, თუმცა ხანდახან 1 წლამდე ასაკის ქათმებსაც (კვერცხის მდებლებს) კლავენ და ყიდიან. სოფლის ქათამი კი საკმაოდ ბებერი – 2-3 წლის ასაკისაც შეიძლება იყოს.

გირჩევთ არ შეიძინოთ ბებერი ფრინველი – მისი ხორცი მაგარი და უხეშია. ფრინველის ასაკის გასარჩევად დააკვირდით მის კანს და ფეხებს:

ბებერი ქათმის კანი უხეშია, მოყვითალო ფერის, ქონი მუქი ყვითელი ფერისაა. ფეხები დაფარულია უხეში ქერცლით, ხოლო ფეხის ქვედა მხარეზე კანის უხეში წანაზარდებია;

ახალგაზრდა ქათმის კანი ღია ფერისაა, ფრთებ ქვეშ ჩანს ძარღვები. ფეხები რბილია, დაფარულია წვრილი ყვითელი ქერცლით.

ფრინველის ნაკვებობის შესაფასებლად დააკვირდით მკერდს – კარგად ნაკვებ ფრინველს მკერდის ძვალი არ უნდა აჩნდეს, ცხიმი თხელი ფენით უნდა ფარავდეს მკერდს და მუცელს. ნაკვები ფრინველის კანის ფერი მქრქალი მოყვითალო ან მოთეთრო-მოყვითალოა, მუქი ფერის გარეშე. ადგილ-ადგილ გადაჰკრავს ვარდისფერი შეფერილობა. ხოლო ცუდად ნაკვები ფრინველის მკერდის ძვალი გამოკვეთილია, კანს მონაცრისფრო-მოყვითალო-მოწითალო ელფერი გადაჰკრავს;

თუმცა გაითვალისწინეთ, ცხიმის რაოდენობამ შეიძლება მოგატყუოთ: ბებერი ქათამი ახალგაზრდაზე ცხიმიანი შეიძლება იყოს, თუმცა ახალგაზრდა ქათმის ხორცი ბევრად უფრო ნაზი და გემრიელია. ამიტომ ყოველთვის ჯობს, აირჩიოთ ახალგაზრდა ქათამი, თუნდაც ნაკლებ ცხიმიანი;

ახალდაკლული ფრინველის ცნობა კი ასე შეიძლება:

ფრინველის ნისკარტი მშრალი და მკვრივია, არ უდის მჟავე სუნი და არ არის შებურული; პირის ღრუს ლორწოვანი გარსი ბზინვარე და მკრთალი მოვარდისფროა;

თვალი ავსებს მთელ ორბიტას; ხორცი მკვრივია, დრეკადი; დიდი ხნის დაკლულ ქათამის გამოსაცნობად დააკვიდით შიგა ქონს – თუკი მას მომწვანო შეფერილობა გადაკრავს, ხორცზე ხელის შეხებისას იგრძნობა სირბილე და მთლიანად ქათამს მომჟავო სუნი დაკრავს – ეს ქათამი ნამდვილად დიდი ხნის დაკლულია. ნუ შეიძენთ ასეთ ქათამს.

და კიდევ ერთი: ქათმის ხორცის სასარგებლო თვისებები ვლინდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქათამი გაზრდილია ნატურალურ საკვებზე, ჰორმონალური პრეპარატების დამატების გარეშე. თუმცა მეფრინველეობის ფაბრიკებში ფრინველების ზრდის სტიმულაციისა და დაავადებების პროფილაქტიკის მიზნით, როგორც წესი, ანტიბიოტიკებს და ჰორმონალურ პრეპარატებს იყენებენ და ფერმის ქათმის ხორცში შესაძლოა ამ პრეპარატების ნარჩენები იყოს, რაც თქვენი ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო არ არის.

თუ საშუალება გაქვთ, შეეცადეთ არა ფერმის, არამედ სოფლის ქათამი შეიძინოთ. მაგრამ თუკი მაინც ფერმის ქათამს ან ქათმის ბარკლებს შეიძენთ, გირჩევთ:

ხორცის მოხარშვისას პირველი ნახარში (წამოდუღებიდან 2-3 წუთში) გადაღვაროთ – ჰორმონები და ანტიბიოტიკები მას გაჰყვება და შემდეგი ნახარში უვნებელი იქნება.

მოხარშულ ან შემწვარ ქათმის ხორცს მოაშორეთ და არ მიირთვათ კანი.

დაკლული ქათმის შენახვა სახლში

ახალდაკლული ქათამი მაცივარში 5 დღემდე ინახება. თუ მის შენახვას მეტ ხანს აპირებთ – საყინულეში შედეთ.

გაითვალისწინეთ: გამოუშიგნავი ფრინველი ძალიან მალე ფუჭდება. ამიტომ შეძენისთანავე გამოშიგნეთ და ისე შეინახეთ.

ფრინველის ხორცის გაფუჭებისას კანზე, პირველ რიგში, ფრთების ქვეშ და ფეშხვის ბოლო ნაწილში, ჩნდება მოყვითალო-მონაცრისფრო ფერის ლაქები მომწვანო ელფერით, კანი ხდება წებვადი; არ მიირთვათ გაფუჭებული ქათმის ხორცი!

ინფორმაცია იმის შესახებ, როგორ სხვადასხვა პროდუქტი შეგიძლიათ იხილოთ ვებგვერდზე  http://www.momxmarebeli.ge/.

 

 თაფლის სასარგებლო თვისებები

 თაფლი ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი საკვები პროდუქტია. მისი მაღალი კვებითი ღირებულება და სამკურნალო თვისებები განისაზღვრება არა მარტო ადვილად ასათვისებელი შაქრის დიდი რაოდენობით, არამედ ფიზიოლოგიურად სრულფასოვანი მინერალური ნივთიერებების, ფერმენტების, ვიტამინებისა და ანტიმიკრობული ნივთიერებების შემცველობით. ნატურალური თაფლი აძლიერებს ნივთიერებათა ცვლას, ხასიათდება ბაქტერიოციდული, ანთების საწინააღმდეგო და მატონიზირებელი მოქმედებით. აჩქარებს ქსოვილების აღდგენას, აწესრიგებს საჭმლის მომნელებელი სისტემის მუშაობას, ასტიმულირებს შინაგანი ორგანოებისა და იმუნური სისტემის მუშაობას.

სამწუხაროდ, ბაზარზე საკმაოდ ხშირად იყიდება ფალსიფიცირებული თაფლი.  სასარგებლოა, ვიცოდეთ ნამდვილი და ფალსიფიცირებული თაფლის გარჩევა. გთავაზობთ რამდენიმე საშუალებას:

გამჭვირვალობა: თაფლის  სხვადასხვა ფერი შეიძლება იყოს (ყვავილოვანი თაფლი ღია ყვითელი ფერისაა, ცაცხვის – ქარვისფერი, იონჯისა – თითქმის უფერო, წაბლის – ყავისფერი). ნამდვილი თაფლი, თუკი მას დაწყებული არ აქვს ჩაშაქრება,  აუცილებლად გამჭვირვალეა (თაფლი ჩაშაქრებას აცივებისთანავე იწყებს, ამიტომ ზამთრის თვეებში ნატურალური თაფლიც გაუმჭვირვალე, დაბურული ხდება); თაფლი რომელსაც მინარევები აქვს (შაქარი, სახამებელი ან სხვა) მღვრიეა და თუ კარგად დავაკვირდებით შესაძლებელია ნალექის შემჩნევაც.

არომატი: ნამდვილი თაფლი გამოირჩევა მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი არომატით, რომელიც არც ძალიან მძაფრი უნდა იყოს და არც – ძალიან სუსტი. შაქრის შემცველ თაფლს არომატი თითქმის არ აქვს, მისი გემო ჰგავს შაქრიანი წყლის გემოს.

გემო: ნატურალური თაფლი არა მარტო ტკბილია, მისი სიტკბო ოდნავ წვავს ყელს.

სისქე: თაფლის მცირე რაოდენობის პირში ჩადებისას ის სწრაფად არ დნება და დროის გარკვეულ მონაკვეთში ფორმას ინარჩუნებს; დაიწვეთეთ თაფლი ხელის ზურგზე, თუ წვეთი შეინარჩუნებს ფორმას და არ დაიშლება – თაფლი ნატურალურია;

კონსისტენცია: გასრისეთ თაფლი თითებს შორის. ნატურალური თაფლის კონსისტენცია ნაზია, მას კანი შეიწოვს. ფალსიფიცირებული თაფლი უხეში კონსისტენციისაა და კოშტების სახით რჩება თითებს შორის; ნატურალური თაფლი ჩაშაქრებულიც კი ერთგვაროვანია, განშრევებების გარეშე, შაქრის ცალკეული კრისტალები მასში არ იგრძნობა;

წყლის შემცველობა: მომწიფებული ნატურალური თაფლი თითქმის არ შეიცავს წყალს. ამიტომ, თუ მას დააწვეთებთ ქაღალდზე, არ წარმოქმის სველ ლაქას. ფალსიფიცირებული თაფლი კი ქაღალდს ასველებს; შეგიძლიათ ასეც გამოსცადოთ: ჩაუშვით თაფლში პურის პატარა ნაჭერი და გააჩერეთ 10-12 წთ. ამოიღეთ, თუ თაფლი ნატურალურია, პური გამაგრდება, თუ ფალსიფიცირებულია – დარბილდება.

კიდევ რამდენიმე რჩევა ნატურალური თაფლის გამოსაცნობად:

ამოიღეთ თაფლი კოვზით, თუ იგი ნატურალურია, წარმოქმება გრძელი (10-12 სმ) „ძაფი”, რომელიც დიდხანს არ წყდება და თუ კოვზს დაატრიალებთ, ზედ დაეხვევა. როდესაც თაფლის ძაფი გაწყდება, ზედაპირზე წარმოიქმნება პატარა ბორცვი, რომელიც ნელ-ნელა გასწორდება;

გახსენით ერთი სუფრის კოვზი თაფლი ერთ ჩაის ჭიქა ცხელ წყალში, ნატურალური თაფლი მთლიანად გაიხსნება და არ წარმოქმნის ნალექს, ხსნარი არ აიმღვრევა თუ მას ცოტაოდენ სპირტს დავუმატებთ;

წაუსვით თაფლის თხელი ფენა ფურცელს ისე, რომ კიდეები თავისუფალი დარჩეს. ფურცელს წაუკიდეთ ცეცხლი. თუ ცეცხლი ჩაქრა, თაფლი ნატურალურია, თუ მთელი ფურცელი დაიწვა, თაფლი ფალსიფიცირულია;

თაფლის წვეთს მოაყარეთ ცოტაოდენი სახამებელი, თუ იგი თეთრ ნაფიფქად დარჩა თაფლი ნატურალურია;

ჩაის სუსტ და თბილ ნაყენს დაუმატეთ ცოტაოდენი თაფლი, თუ იგი ნატურალურია, ჩაი გამუქდება, მაგრამ ნალექი არ წარმოიქმნება;

გავარვარებული ნემსი ჩაუშვით თაფლში, თუ მასზე წარმოიქმნება წებოვანი  მასა, თაფლი ფალსიფიცირებულია, ნატურალურ თაფლში ნემსი სუფთა დარჩება.

გახსოვდეთ: თუ ზამთარში ან გაზაფხულზე თხევად, გამჭვირვალე თაფლს გთავაზობენ, დაფიქრდით სანამ ასეთ თაფლს იყიდით. თხევადი თაფლი ზამთარში საკმაოდ  იშვიათია, თაფლის ძალიან ცოტა სახეობა (აკაციის, წაბლის), რომლებშიც მაღალია ფრუქტოზის შემცველობა, გაზაფხულამდე თხევადი რჩება. თაფლი ზამთარში ჩაშაქრებას იწყებს და გამჭვირვალობას კარგავს. თუ ზამთარში თაფლს შებურული ფერიც კი არ დაკრავს, ის ან ხელოვნურია, ან ფუტკარს შაქრის ვაჟინით კვებავდნენ. შესაძლოა, თაფლი ნატურალურია, მაგრამ იგი ჩაშაქრდა და გასადნობად გააცხელეს. სამკურნალო თვისებები ასეთ თაფლს აღარ აქვს.

თაფლის შენახვა და მოხმარება:

თაფლი ბნელ და გრილ ადგილას უნდა შეინახოთ მინის ან ემალირებულ თავდახურულ ჭურჭელში, რადგან იგი საკმაოდ ადვილად იღებს უცხო სუნს. ასეთ პირობებში თაფლი შეიძლება  წლების განმავლობაში შევინახოთ;

მზის პირდაპირი სხივები უარყოფითად მოქმედებს თაფლზე. 48 საათით მზეზე გაჩერების შემდეგ მასში იშლება ფერმენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი;

არ შეიძლება თაფლის შენახვა მეტალის ჭურჭელში, ვინაიდან იგი რეაქციაში შედის და წარმოქმნის მომწამლავ მარილებს. პლასტმასის ჭურჭელში თაფლი შეიძლება შევინახოთ მაქსიმუმ ერთი კვირის განმავლობაში;

თაფლის სასარგებლო თვისებები თერმული დამუშავების შემდეგ ისპობა, ამიტომ:

ნუ გააცხელებთ ან მოხარშავთ თაფლს;

ნუ ჩადებთ თაფლს მდუღარე წყალში ან ჩაიში. გააგრილეთ ჩაი და მხოლოდ შემდეგ უყავით თაფლი.

თუ ჩაშაქრული თაფლი არ გიყვართ, იმისთვის რომ თაფლმა სასარგებლო თვისებები არ დაკარგოს, იგი ძალიან ფრთხილად უნდა გაადნოთ: ჩადეთ ქილა თბილ (არა უმეტეს 40ºC) წყალში და დაელოდეთ.

სამწუხაროდ, გოზინაყის მომზადებისას თაფლის სასარგებლო თვისებები ისპობა.

უფრო ვრცლად ინფორმაცია იმის შესახებ, როგორ შეარჩიოთ თაფლი ან სხვადასხვა პროდუქტი შეგიძლიათ იხილოთ ვებგვერდზე  http://www.momxmarebeli.ge/?menu=28&rec=2173.

 

ოლიკო ცისკარიშვილი

თბილისიდან ასიოდე კილომეტრის სავალზე მდებარეობს საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი ციხე-ქალაქი სიღნაღი, რომელიც დღეს, ტურისტებისთვის ერთ-ერთ საინტერესო და მიმზიდველ ქალაქად ითვლება, მას შემდეგ, რაც ქალაქში აღდგენითი სამუშაოები ჩატარდა და ქალაქის იერსახე გალამაზდა. ბოლო წლებში, საქარველოს კულტურის სამინისტროსა და პრეზიდენტის მხარდაჭერით განხორციელებული სიღნაღის რეაბილიტაცია ადგილობრივ მაცხოვრებლების ეკონომიურ მდგომარეობაზეც კარგად აისახა. აშენდა სასტუმროები, რამდენიმე ახალი რესტორანი და კვების ობიექტი, შეიცვალა ინფრასტუქტურა, მოპირკეთდა ქუჩები, შენობებს დაუბრუნდა ისტორიული სახე. ასევე აშენდა სიღნაღის მუზეუმი, რომელიც თანამედროვე სტანდარტებს შეესაბამება. გაშენდა პაწაწინა ”სიყვარულის ბაღი”…

This slideshow requires JavaScript.

იქ ჩამსვლელ უცხოელ ტურისტთა რაოდენობა საგრძნობლად გაიზარდა და ადგილობრივებსაც გარკვეულწილად შემოსავლის წყარო გაუჩნდათ. სიღნაღს არა მარტო უცხოელი ტურისტები სტუმრობენ, იქ საქართველოს ყველა კუთხიდან ჩადიან. ერთ-ერთი ფაქტორი რაც ქართველ მოგზაურებს იზიდავს ეს ქორწინების სახლია (ქორწინების სახლი XIX საუკუნის II ნახევარშია აშენებული. ეს ნაგებობა ამ პერიოდის სიღნაღური არქიტექტურის მშვენიერი ნიმუშია. ნაგებობას ჩაუტარდა აღდგენითი–სარესტავრაციო სამუშაოები). სადაც 24 საათის განმავლობაში ემსახურებიან ახალდაქორწინებულებს. გარდა ქორწინების სახლისა აქ განლაგებულია “ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრი”. მარჯვენა, ახალ ფლიგელში კი ვანო სარაჯიშვილის მუზეუმია, სადაც სტუმრებს შეუძლიათ გაეცნონ XX საუკუნის დასაწყისის დიდი ქართველი მომღერლის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველ დოკუმენტებს, მის პირად ნივთებს, სურათებს და სხვა საინტერესო მასალებს. ვანო სარაჯიშვილის მემორიალური მუზეუმის გარდა, სიღნაღში არის ცნობილი კომპოზიტორის სანდრო მირიანაშვილის სახლ-მუზეუმიც, სადაც თავმოყრილია კომპოზიტორის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული ექსპონანტები, მისდამი მიძღვნილი ფერწერული ტილოები და სხვა.

სიღნაღში არქეოლოგიურ-ეთნოგრაფიული მუზეუმიც, სადაც შუა საუკუნეების მასალა არის დაცული. სიღნაღის მუზეუმის ერთ-ერთ მთავარ ღირსშესანიშნაობას XIX-XX საუკუნეთა მსოფლიოს უდიდესი თვითნასწავლი მხატვრის ნიკო ფიროსმანიშვილის უნიკალური ფერწერული კოლექცია წარმოადგენს.

თუმცა ქალაქში მაცხოვრებლებს ძირითადი შემოსავალი ტურისტებისგან შემოსდით და ქალაქში შესული ტურისტისთვის ალბათ ყოველგვარი კომფორტია შექმნილი, ავტოსადგურთან განლაგებული ფეხსალაგით, არა მგონია, რომელიმე ქვეყნის ტურისტი იყოს კმაყოფილი. თუმცა ეს ”პატარა” პრობლემა რა მოსატანია პროდუქტებზე დაბალ ფასებთან და ქართულ სტუმართმოყვარეობასთან შედარებით.

”წლების განმავლობაში, როგორც ბრმები ისე იყავით, სიცოცხელ დაგვირუნდა, არც გაზი გვქონდა არც წყალი, წყალი რომ არ გვქონდა ჟოლოფის ქვეშ ვაგროვებდით წყალს და სარეცხს ისე ვრეცხავდით, მთლიან სიღნაღში გაკეთდა კომუნიკაცია, თუმცა დარჩა პატარა ქუჩები, მაგრამ ეხლაც კეთდება. სიცოცხლე შემოვიდა სიღნაღში. ვისაც უყვარს შრომა ის იცხოვრებს. ტურისტებს თავად სიღნაღი მოსწონთ, ბუნება, ხედი…” – ამბობს 48 წლის სიღნაღელი მაია გომელაური.

ადგილობრივების თქმით, ზაფხულში ძალიან ბევრი ტურისტი სტუმრობს ციხე-ქალაქს, თუმცა ზამთარშიც ჰყავს სტუმრები. ეგვიპტიდან ჩამოსული ახალგზარდა ყმაწვილი, თუმცა იმავე დღეს დაბრუნდა თბილისში, მიუხედავად უსაშველო ყინვისა და სიცივისა, აღფრთოვანებული ბრუნდებოდა უკან, სიღნაღის ხედებით მოხიბლული ირანელებმა კი რამდენიმე დღის გატარება გადაწყვიტეს ”სიყვარულის ქალაქში”. მაღალი მთის კონცხიდან დანახული ალაზნის ველი და კავკასიონი წარუშლელ შთაბეჭდილებას ახდენს მნახველებზე.

”თუ შრომა გინდა არ იქნები ულუკმაპუროდ, მეც ახალგაზრდა ქალი ვარ მაგრამ მეეზოვედ ვმუშაობ. რომ გენახათ ადრინდელი სიღნაღი და დღევანდლისთვის შეგედარებინათ, ვერ იცნობდით. რაც კარგი გააკეთა ამ მთავრობამ ხომ უნდა დავინახოთ. არავის დასამდური არ გვაქვს ამ ქალაქში. თუკი რამ არის ყველაფერი კეთდება. კაფეები გაკეთდა, რესტორნებიც, მაღაზიებიც… ფასადები შეკეთდა, სახლების სახურავები… თუ კი რამ შეიძლება, ყველაფერი კეთდება.  ბევრი ტურისტი ჩამოდის  და გამოცოცხლდა ქალაქი. ადრე რომ ლუკმა-პური ენატრებიოდა ხალხს, ახლა აღარ შიათ, ახლა შემოსავალი აქვთ. ხალხმა გამოიტანა თექის ნამუშევრები, ნაქსოვები…  მოხუცი ქალი ყიდის, საარსებო აქვს გაჩენილი. ზოგი ჩურჩხელას ყიდის, ზოგი რას და ეს ტურისტებსაც მოსწონთ,” – ამბობს 50 წლის ნატო ბეროშვილი.

კახეთის ულამაზესი კუთხე, ქიზიყის გული – შეფენილია ცივ-გომბორის ქედზე, ზღვის დონიდან 750 მეტრის სიმაღლეზე. სიღნაღი წარმოსდგება თურქული სიტყვიდან წარმოსდგება და თავშესაფარს ნიშნავს. თუმცა სხვა წყაროების მიხედვით, სიღნაღი თურქული წარმოშობის სიტყვაა (თურქ. sığınak, აზერბ. sığınaq) და „აუღებელს“ ნიშნავს.

აქ ძველთაგანვე ყოფილა ციხე-სიმაგრე, რომელსაც იყენებდნენ როგორც მოსახლეობის, ასევე პირუტყვის თავშესაფრად. სიღნაღი თელავის მსგავსად მეფისეულ მამულად ითვლებოდა. ასევე აღსანიშნავია, რომ ქიზიყში საერთოდ არ ყოფილა ბატონყმობა. შესაბამისად, ქიზიყი უბატონო ქვეყანა იყო და უშუალოდ მეფეს ემორჩილებოდა. სამოქალაქო ხელისუფლებას აქ მოურავი განაგებდა; სამხედრო განაწესის მიხედვით კი ჴიზიყი პირველ მოწინავე სადროშოს წარმოადგენდა, რომელსაც ბოდბის ეპისკოპოსი განაგებდა. სიღნაღი მისი მდებარეობის წყალობით ძირითადად როგორც ხელოსანთა და ვაჭართა ქალაქი ჩამოყალიბდა. აქ რამდენიმე სავაჭრო გზა იკვეთებოდა. ძველი საქარავნო გზა გადიოდა თბილისიდან ნუკრიანის გავლით ჰერეთისაკენ და სიღნაღიდან, ანაგის გავლით, თელავისკენ. ქალაქ სიღნაღისა და სიღნაღის ციხე-სიმაგრის ისტორია განუყრელადაა დაკავშირებული მეფე ერეკლე II-ის სახელთან, რომელმაც ,,განაახლა…. გალავანი სიღნაღისა” და მას მთავარი როლი დააკისრა ლეკებისა, ოსმალ-ყიზილბაშებისგან თავის დასაცავად. ერეკლე II-მ მოახდინა სიღნაღის გალავნის გენერალური რეკონტრუქცია, გაამაგრა კედლები და შეუხამა იმ დროის მოთხოვნებს.
სიღნაღის ციხე-გალავანი ერთი-ერთი უდიდესი ისტორიული მნიშვნელობის ძეგლია არა მარტო კახეთში, არამედ მთელ საქართველოში. მას თითქმის 40 ჰექტარი უკავია. გალავნის სიგრძე 4-კილომეტრამდეა. მთელ პერიმეტრზე განლაგებული ყოფილა 23 კოშკი, ყველა მათგანი ატარებდა სახელს იმის მიხედვით, თუ რომელი სოფელი მონაწილეობდა მის მშენებლობაში. ციხეს ჰქონია 6 შესასვლელი, რომლებიც ასევე სოფლების სახელებს ატარებდნენ.
მტრის შემოსევის დროს, ციხე-გალავნის ამშენებელი სოფლების მოსახლეობა თავისი სარჩო-საბადებლით აქ აფარებდა თავს. მათ ევალებოდათ კოშკებისა და გალავნის დაცვა. ციხის კედლები ორ იარუსიანია. ქვედა, ყრუ იარუსის კედლის სისქე 1,5 მეტრს, ხოლო ზედა იარუსისა 70-80 სმ-ს შეადგენს. ამ კედლების სიგრძეთა განსხვავება ქმნის საბრძოლო ბილიკს. სიღნაღის ციხე-გალავანში ჩაშენებულია წმინდა სტეფანე ხირსელის სახელობის ეკლესია (წმ. სტეფანეს ეკლესია 1762 წელს არის აგებული. ამჟამად წმ. სტეფანეს ეკლესია ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ძეგლია სიღნაღში). გალავანი ნაგებია ძირითადად რიყის ქვით, უმნიშვნელო რაოდენობითაა გამოყენებული აგური. ქალაქში  წმ. გიორგის ეკლესიაც მნახველზე წარუშლელ შთაბეჭდილებას ახდენს. (წმ. გიორგის ეკლესია XVIII საუკუნეშია აგებული. ეს ეკლესია ნაწილობრივ ძველი გალავნით არის მოფარგლული).

ოლიკო ცისკარიშვილი

ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორ ომარ მუკბანიანის კაბინეტში რომ შევედი, პირველი რაც თვალში მომხვდა, კედელზე ჩამოკიდებული ნახატი იყო, რომლიდანაც მშვიდი ფერები იღვრებოდა. ნატურმორტი, საიდანაც მადისაღმძვრელად იმზირება ბროწეული, კომში და ვაშლი პროფესორ ნინო ილურიძეს დაუხატავს. ეს ნახატი, როგორც მოგვიანებით შევიტყვე, ბატონ ომარ მუკბანიანის ჯგუფის მორიგი გამოგონების წყალობით შეიქმნა. საღებავები, რომლებშიც სილიციუმორგანული პოლიმერებია გარეული სხვა დანარჩენი საღებავებისგან განსხვავებით, სხვა დადებით თვისებების გარდა, ის უპირატესობაც აქვს, რომ ოთხ-ხუთ დღეში შრება, როცა სხვა ზეთის საღებავებს გასაშრობად ზოგჯერ ერთი თვეც კი სჭირდება.

This slideshow requires JavaScript.

`ეს საღებავები, ჰიდროფობური თვისებისაა და ნესტს არ გაიკარებს, – ირწმუნება ომარ მუკბანიანი, რომელიც თურმე ბავშვობაში თავადაც ხატავდა და ახლაც დიდი სიამოვნებით ელოდება იმ დროს, როცა მხატვრობას დაუბრუნდება, _ ეს კი, იმას ნიშნავს, რომ როცა სილიციუმორგანულ ზეთში პიგმენტს ვურევთ, ნახატი წყალშიც რომ მოხვდეს, არ დასველდება, არ დაზიანდება.”
`ამ ნახატს რომ ვუყურებ, დროთა განმავლობაში ფერები უფრო მკვეთრი და ნათელი ხდება, მაგალითად წითელი, უფრო გამოიკვეთა…” _ ირწმუნება ზეთის სარებავებზე ექსპერიმენტის ჩამტარებელი და იმედოვნებს, რომ მომავალში, ამ საღებავებით ბევრი დაინტერესდება…
ჩვენი შეხვედრის თემა ნამდვილად არ ყოფილა, სილიციუმორგანული საღებავები, თუმცა სილიციუმორგანული ნაერთები მისი და მისი ჯგუფის (პროფესორი ელიზა მარქარაშვილი, თამარ თათრიშვილი, მარგიზი მეგრელიძე და სხვ.) კიდევ ერთი გამოგონების მთავარი ატრიბუტია…
პროფესორმა ომარ მუკბანიანმა თავის პატარა ჯგუფთან ერთად კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი პროექტი წარმატებით დაასრულა. პროექტი `სილიციუმორგანული პოლიმერული საფარების შემუშავება ციტრუსების ხანგრძლივი შენახვისათვის~ შემუშავდა ციტრუსების შენახვის ვადების გაზრდის მიზნით, ციტრუსოვანი ნაყოფის დეზინფექციისა და შენახვის მეთოდი.
დღესდღეობით, საქართველოში წარმოებული ციტრუსი (მანდარინი, ფორთოხალი და ლიმონი) ვერ უძლებს დიდხანს შენახვას და ტრანსპორტირებას, რის გამოც, დანაკარგი ბევრია.
“პროექტის ძირითადი არსი იმაშია, რომ ციტრუსის ზედაპირის სილიციუმორგანული ნაერთებით დაფარვისას თხელი პოლიმერული აფსკი წარმოიქმნება, რომელიც მნიშვნელოვნად აფერხებს ნაყოფის შენახვისას მასში შემცველი წყლის აორთქლებას, ანუ ტენიანობის შემცირებას და ხელს უშლის ნაყოფის ჭკნობას. ამასთან, აფსკი აფერხებს აირგაცვლას ნაყოფში და ხელს უშლის სოკოვანი ბაქტერიების შეჭრას, რაც ზრდის შესაბამისად მისი შენახვისა და ტრანსპორტირების ვადებს,~ _ ამბობს ომარ მუკბანიანი.
მაკრომოლეკულების ქიმიის მიმართულების თანამშრომლები პოლიმერულ სილიციუმორგანულ საფარებზე 1979 წლიდან მუშაობენ, როგორც შესაფუთ მასალებზე. მუკბანიანის თქმით, ადრეც იყო მცდელობები ამ მეთოდის დანერგვაზე, ბათუმში ერთ-ერთი ციტრუსების საწარმოც დაინტერესებული იყო სამუშაოების დაწყებით. როცა წარმოებაში დანერგვაზე დაიწყო ლაპარაკი, ამ მიმართულებით აქტიური მუშაობა სწორედ მაშინ დაიწყეს. თუმცა პროექტი დასრულებულია, მაგრამ მეწარმეები თანამშრომლობაზე არ მოდიან.
`როდესაც რუსეთში დიდი რაოდენობით ციტრუსი გადიოდა, ძალიან ხშირ შემთხვევაში, გზაში გადამზიდველს 50-60 პროცენტი უფუჭდებოდა. ციტრუსი, მით უმეტეს, მანდარინი, ტრანსპორტირებას ვერ იტანს. მის დაზიანებულ ზედაპირზე კი, მთელი რიგი მიკრობების შეჭრას აქვს ადგილი, ხდება ლპობა და გაფუჭებული ციტრუსი, უბრალოდ, გადასაყრელი ხდება. ყველას აქვს თავისი შენახვის მეთოდი, ზოგი სანთლით დაფარვასაც იყენებს – ციტრუსის ზედაპირზე სანთელს ახვევენ. თუმცა, სილიციუმორგანული პოლიმერებით დაფარვას დიდი მნიშვნელობა აქვს, – ირწმუნება პროფესორი, _ რადგან სილიციუმორგანული საფარები ჰაერს ატარებს, ბაქტერიებს კი, არა. მას ციტრუსის დაცვითი პოზიციაც გააჩნია. ციტრუსის ზედაპირზე ამ ნაერთში გავლების შემდეგ, წარმოიქმნება სილიციუმორგანული ფენა და მათი ტრანსპორტირების ვადა, ერთ თვემდეც კი იზრდება.”
პროფესორი ომარ მუკბანიანი ტექნოლოგიასაც გვიხსნის: სილიციუმორგანულ სითხეში გადის ციტრუსი, რომელიც მერე შრება. დროთა განმავლობაში, ზედაპირზე თხელ საფარს იკეთებს, რომელიც უკვე ციტრუსს იცავს.
როგორც აღმოჩნდა, სილიციუმორგანული პოლიმერული საფარები ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საერთოდ არ ყოფილა საშიში და ამის დასტურად ბატონმა ომარმა სილიციუმორგანული გულიც მანახა, რომელსაც ოპერაციების დროს, ადამიანს გულის მაგივრად უდგამენ. პროფესორმა ისიც აღნიშნა, რომ სილიციუმორგანული პოლიმერებით ხელოვნურ-სისხლძარღვებს აკეთებენ. ასე, რომ ეს ნაერთი, საერთოდ უვნებელია ადამიანის ჯანმრთელობისთვის, მით უმეტეს, რომ ეს ნაერთი ციტრუსის ზედაპირს არ სცილდება და პროდუქტში შიგნით არ შედის.
`თუ გაიხსნება რუსეთის ბაზარი, ან სხვა დიდ ქვეყნებში გავა ჩვენი ციტრუსი, ეს პროექტი გაამართლებს, _ ამბობს ბატონი ომარი, _ რადგან აქ, საქართველოში, მხოლოდ კერძო სექტორი თუ დაინტერესდება, რაც ნაკლებად სავარუდოა, რადგან ხშირად იმის გამო, რომ ციტრუსი თითქმის არ იყიდება, დაუკრეფავიც კი რჩებათ. საზღვარგარეთ, ამ მეთოდს ნამდილად არ იყენებენ, თუმცა საზღვარგარეთიდან შემოსულ ციტრუსს, მაგალითად, ფორთოხალს, აშკარად ეტყობა, რომ გარედან დაფარულია საფარით.”
მეცნიერი მეწარმეების პოზიციით გაკვირვებულია და გვიყვება – `ამ პროექტში გრანტი არ აგვიღია. ეს პროექტი სუფთა ენთუზიზამზე დავასრულეთ. თუმცა, როცა 2006 წელს გრანტი გვქონდა აღებული, ვერც მაშინ დავაინტერესეთ ბიზნესმენები. მაშინ ინტერპლასტს, რომელსაც ჩინეთიდან ჩამოჰქონდათ შემავსებელი, მათ შორის ცარცი. შევთავაზეთ ეკოლოგიურად სუფთა ანდეზიტის ნარჩენებისგან გაკეთებული პროდუქტი, 50 პროცენტით იაფად და უკეთესი მონაცემებით. მაინც არ წამოვიდნენ თანაშრომლობაზე.~
ასე, რომ ნაკლები იმედი აქვთ ადგილობრივი მეწარმეების, თუმცა როგორც ბატონი ომარის შემოქმედი ჯგუფი ირწმუნება, როგორც სხვა მათი გამოგონება, არც ციტრუსების შესაფუთი მასალის ტექნოლოგია არ ჯდება ძვირი. ამ მეთოდით, მყიდველამდე მიდის ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქტი, რომელიც ყველა ვიტამინს ინარჩუნებს.
მოგების რაოდენობა კი წარმოების მასშტაბებზე იქნება დამოკიდებული. საშუალო წლიური და მთლიანი მოგებებს რაც შეეხება, ამ ინოვაციურ წინადადებას რეალიზაციის შემთხვევაში დიდი მოგების მოტანა შეუძლია.

პროექტი „სასურსათო პროდუქტებს მომხმარებლები აკონტროლებენ“ სტრატეგიული  კვლევებისა და განვითარების ცენტრი 2011 წლის აგვისტოდან ევრაზიის თანამშრომლობის ფონდის მხარდაჭერითა და  შვედეთის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს დაფინანსებით ხორციელდება. Bottom of Form პროექტის  ფარგლებში სექტემბრიდან  ამუშავდა სურსათის ცხელი ხაზი –  2194242. მომხმარებელს შეუძლია დარეკოს  მითითებულ ნომერზე და აცნობოს სავაჭრო ქსელში აღმოჩენილი ან შეძენილი უვარგისი, ვადაგასული, საეჭვო ან არასწორად ეტიკეტირებული სასურსათო პროდუქტების შესახებ.

ამ პროექტის ფარგლებში გაკეთდა საიტიც, სადაც მომხმარებელს შეუძლია ბევრ საინტერესო  ინფორმაცია რჩევა თუ გაფრთხილება მიიღოს. ამ ბოლო დროს www.momxmarebeli.ge -ზე  რამდენიმე მასალა განთავსდა, რომ ესა თუ ის პროდუქტი, კოლობაქტერიებს შეიცავდა. ბევრს დაებადა კითხვა რა არის ეს კოლიბაქტერიები.

კოლიბაქტერიების ანუ ნაწლავის ჩხირის ჯგუფი აერთიანებს მიკროორგანიზმების 100-მდე სახეობას, რომლებიც წარმოადგენენ ადამიანის, ცხოველებისა და ფრინველების ნაწლავის ნორმალური მიკროფლორის შემადგენელ ნაწილს. მათ პირობითად პათოგენური მიკროორგანიზმები ეწოდებათ, ვინაიდან მოწამვლა  მხოლოდ გარკვეულ პირობებში ხდება, კერძოდ, როდესაც ნაწლავის ჩხირი საკვებთან ან წყალთან ერთად ადამიანის ორგანიზმში ხვდება.

კოლიბაქტერიების ერთ-ერთი წარმომადგენელი, Escherichia coli (ნაწლავის ჩხირი) ადამიანის ნაწლავებში დაბადებიდან პირველსავე დღეებში ჩნდება და მთელი ცხოვრების განმავლობაში რჩება, მართალია, მათი რაოდენობა ნაწლავის საერთო მიკროფლორაში 1% არ აღემატება, მაგრამ ისინი უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობენ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მუშაობაში. ნაწლავის ჩხირი შთანთქავს ნაწლავებში არსებულ ჟანგბადს, რომელიც უარყოფითად მოქმედებს ბიფიდო- და ლაქტობაქტერიებზე, გამოიმუშავებს B ჯგუფისა და K ვიტამინებს, მონაწილეობს ქოლესტერინის, ბილირუბინის, ქოლინის, ნაღვლისა და ცხიმოვანი მჟავების ცვლაზე, გავლენას ახდენს რკინისა და კალციუმის შეწოვაზე.

ადამიანის ან ცხოველის ორგანიზმის გარეთ კოლიბაქტერიები ძირითადად ფეკალურ მასებში არსებობენ. ისინი ხასიათდებიან მაღალი გამძლეობით არახელსაყრელი პირობების მიმართ (ყინვა, მჟავე არე), შეუძლიათ დიდი ხნის განმავლობაში შეინარჩუნონ სიცოცხლისუნარიანობა წყალში, ნიადაგსა და სხვადასხვა საგნებზე. ნაწლავის ჩხირის ბაქტერიები მრავლდებიან, როგორ აერობულ, ასევე ანაერობულ პირობებში, განსაკუთრებით ინტენსიურად ვითარდებიან 37ºC-ზე, მაგრამ მშვენივრად გრძნობენ თავს ოთახის ტემპერატურაზეც. თუმცა ამ ბაქტერიების განადგურება საკმაოდ იოლია: საკმარისია პროდუქტის (წყლის) 15 წუთით 60ºC-ზე გაცხელება.

სასურსათო პროდუქტები კოლიბაქტერიებით შეიძლება დაბინძურდეს: პროდუქტი (ხორცი, რძე, კვერცხი) შეეხო ცხოველის ფეკალურ მასებთან; ფეკალური მასებიდან (მაგალითად, საპირფარეშოდან) დაბინძურდა მიწისქვეშა წყლები (ჭა, წყარო), რომელიც გამოიყენეს სურსათის მოსამზადებლად ან ჭურჭლის ან ტარის გასარეცხად; სურსათის მომზადებაში ან დაფასოებაში მონაწილე პერსონალი არ იცავს პირად ჰიგიენას და სურსათი ბინძურდება მათი ხელებიდან; შენახვისას ან გადაზიდვისას სასურსათო პროდუქტი შეეხო სხვა, დაბინძურებულ სურსათს.

ნაწლავის ჩხირის არსებობა სასურსათო პროდუქტებში განიხილება, როგორც სურსათის წარმოებისა და რეალიზაციის ყველა რგოლის სანიტარული მდგომარეობის განმსაზღვრელი უნივერსალური მიკრობიოლოგიური მაჩვენებელი. ითვლება, რომ მათი არსებობა პროდუქტში მიუთითებს სანიტარულ-ჰიგიენურ დარღვევებზე პროდუქტის წარმოების, გადაზიდვის ან რეალიზაციისას. საგულისხმოა, რომ კოლიბაქტერიები ე.წ. ინდიკატორებად არის მიჩნეული – მათი აღმოჩენა პროდუქტში აგრეთვე სხვა ფეკალური მიკრობების, ვირუსების, პარაზიტების არსებობის შესაძლებლობაზე მიუთითებს.

თუ ტემპერატურული პირობები ხელს უწყობს, საკვებ პროდუქტში მოხვედრისას   კოლიბაქტერიები ძალიან სწრაფად მრავლდება. კოლიბაქტერიების ინტენსიური გამრავლებისას პროდუქტის სუნი და გემო მკვეთრ უარესდება. გარდა ამისა, პროდუქტში გროვდება ბაქტერიის მიერ გამომუშავებული ტოქსინი, რომელიც მაღალ ტემპერატურაზე დამუშავების შემდეგაც კი შეიძლება მომწამვლელი იყოს ადამიანისთვის.

კოლიბაქტერიებით ან მათ მიერ გამომუშავებული ტოქსინებით დაბინძურებული საკვების ან წყლის მოხმარებამ შეიძლება სხვადასხვა დაავადებები გამოიწვიოს _ ნაწლავური ინფექციები, შარდსადენი გზებისა და სასქესო ორგანოების დაზიანება, ბაქტერიები, მენინგიტი და სხვა. შესაბამისად, ნაწლავის ჩხირით გამოწვეული მოწამვლა შესაძლებელია ხასიათდებოდეს სხვადასხვა სიმპტომებით – გულისრევით, მუცლის ტკივილით, ტემპერატურის აწევით, სისუსტით ან უმადობით. მძიმე შემთხვევების დროს შესაძლებელია განვითარდეს სეფსისიც.

როგორ შეიძლება კოლობაქტერიებთან ბრძოლა?

სახლის პირობებში კოლიბაქტერიების მოშორება პროდუქტიდან შეიძლება მისი ინტენსიური და საგულდაგულო გარეცხვით (თუ კოლიბაქტერიები პროდუქტის ზედაპირზეა) ან თერმული დამუშავებით (მოხარშვით, შეწვით). თუმცა, ვიმეორებთ, თერმული დამუშავებით პროდუქტს არ შორდება კოლიბაქტერიების მიერ გამომუშავებული ტოქსინები. ამიტომ, თუკი ეჭვი გაქვთ, რომ კოლიბაქტერიებით პროდუქტი არა მხოლოდ დაბინძურდა, არამედ ისინი მასში გამრავლდნენ კიდეც (მაგალითად, თუკი დაბინძურებული პროდუქტი დიდხანს იდო სითბოში) _ მოერიდეთ ასეთი პროდუქტის მოხმარებას.

 

ოლიკო ცისკარიშვილი

 

სამკურნალო ტურიზმის პერსპექტივები, რომ ძალიან დიდი აქვს საქართველოს, ამაზე უკვე ბევრი საუბრობს. საქართველოში მინერალური თუ გოგირდოვანი წყლების სასიკეთო თვისებებზეც ბევრს ლაპარაკობენ. იმაზეც აღარ დაობენ, რომ საქართველოში თუ განვითარდება სამკურნლო ტურიზმი, ამით მკვეთრად გაუმჯობესდება ადგილობრივი მოსახლეობის ეკონომიური მდგომარეობა და სახელმწიფოს ბიუჯეტისთვისაც სარფიანი იქნება.

This slideshow requires JavaScript.

საქართველოში რომ ბევრი ისეთი ადგილია, სადაც სამკურნლო წყლები წლების განმავლობაში კურნავდნენ ადამიანებს, ახლა მივიწყებულ-მიტოვებულია.

მათ შორისაა, ოდესღაც განთქმული გორიჯვრის გოგირდის წყლებიც, რომელიც ადრე  რესპუბლიკური დანიშნულების ბალნეოლოგიურ კურორტს წარმოადგენდა. იქ სამკურნალოდ არა მატრო საქართველოს ყველა კუთხიდან, რუსეთიდან, უკრაინიდან და სხვა პოსტსაბჭოთა ქვენებიდან სტუმრობდნენ. ახლა კი, სეზონზე თითო-ოროლა ადგილობრივ მოსახლეს თუ მასპინძლობს.

გორიჯვარი ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიური კურორტი გორის რაიონის სოფ. დიდ გორიჯვარში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 600 მეტრზეა. მის უკან ამაყად აღმართულ მთიდან გადმოჰყურებს გორიჯვრის მონასტერი. ჰავა რბილია და იქ ჩასული დამსვენებლისთვის სასიამოვნო.

ამ ადგილზე მკურნალობა დღესაც სეზონურია ივნისიდან სექტემბრამდე, რადგან სასიცოცხლო წყალი სხვა მინერალური წყლებისგან განსხვავდება, ისაა მცირე მინერალიზაციის ჰიდროსულფიდური, ქლორიდულ-ჰიდროკარბონატული, ნატრიუმიანი მინერალური წყალი და ბუნებრივად ცივი მოედინება. დღესაც იყენებენ აბაზანებისათვის. გორიჯვარში წლების განმავლობაში მკურნალობდნენ: 1. ქრონიკული ართრიტები: ინფექციური, რევმატიული, ტრავმული და ენდროკრინული წარმოშობის; 2. მსუბუქი წარმოშობის სპონდილოზები და სპონდილოართროზები; 3. მიოკარდიოდისტროფია კომპენსირებულ სტადიაში; 4. კარდიოსკლეროზები: მიოკარდიული და ათეროსკლეროზული წარმოშობის კომპენსირებულ სტადიაში; 5. ჰიპერტონული დაავადებების I სტადია; 6. ანგიონერვოზები; 7. ტრომბოპლებიტები (მწვავე პერიოდის გავლის შემდეგ არა უადრეს სამი თვისა); 8. პერიფერული ნერვიული სისტემების დაავადებები (ნევრიტები, ნევრელგიები, რადიკულიტები და სხვ.); 9. ნერვიული სისტემის ფუნქციონალური დაავადებები; 10. საშვილოსნოს და მისი დანამატების ქრონიკული ანთებადი პროცესი.

კურორტზე, დღემდე, სააბაზანო მკურნალობა ამბულატორულია.

როდესაც გორიჯვრის სამკურნალო დაწესებულებას ვესტუმრეთ, შორიდანვე დავინახე ტალავრის მიღმა მოცისფრო გარედან შელახული შენობა, რომელიც დღეს აშკარად ვერ მიიღებს იმ სიამაყით პაციენტ-სტუმრებს, როგორც ადრე.

მისი დირექტორის დავით მოციქულაშვილის თქმით, პაციენტების მიღება შეუძლებელია, ისეთ გარემოში, სადაც ელემენტარული კომფორტი არაა – იმისთვის კი, რომ გორიჯვრის კურორტი კეთილმოეწყოს და პაციენტები სრული დატვირთვის მიიღოს, ბევრი თანხაა საჭირო.

კურორტი არაა გაზიფიცირებული, არაა გათბობა, შესაკეთებელ-გასაკეთებელია მისაღები და სამკურნალო ოთახებიც.

გასაკეთებელი არა მარტო სამკურნალო დარბაზები, დამსვენებელთათვის ეზოშიც უძველესი შელახული ქვის მაგიდები და სკამებია…

დავით მოციქულაშვილის თქმით, პაციენტთა რაოდენობა იმდენად შემცირდა, რომ საკუთარი ხარჯებით არათუ კურორტის რეაბილიტაცია, ორგანიზაცია მიწის გადასახადსაც ვერ აუდის. თუმცა კურორტი ”გორიჯვრის” ადმინისტრაციამ მრავალჯერ მიმართა ადგილობრივ და ცენტრალურ ხელისუფლებას, კურორტ გორიჯვრის რეაბილიტაციისთვის. სამწუხაროდ, მიუხედავად იმისა, რომ მისის რეაბილიტაცია საკმაოდ სარფიან შემოსავლის გარანტიას იძლევა მომავალში, დღემდე არავის არაფერი გაუკეთებია, არც სახელმწიფოს და არც კერძო ინვესტორთათვის აღმოჩნდა საინტერესო ”გორიჯვრის” პერსპექტივები.

ასეა, თუ ისეა, როცა სახელწიფო სტრატეგიულს უწოდებს ტურიზმის განვითარების პერსპექტივებს, მხოლოდ ცალკეული ადგილების განვითარებით არ უნდა შემოიფარგლებოდეს და ალბათ ყველაზე უპრიანი იქნებოდა, გლობალურად ხედავდეს ამ დარგში არსებულ პრობლემებს და მათი გადაჭრაც მთლიანად თუ არა, ნაწილობრივ მაინც ეცადოს, რადგან მთლიანად არ დაიკარგოს და ლეგენდად არ იქცეს, ოდესღაც საქვეყნოდ ცნობილი ადგილები.

 

 

ოლიკო ცისკარიშვილი

ქალაქი წყალტუბო მდინარე წყალტუბოსწყლის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 120 მ. სიმაღლეზე მდებარეობს. ის მრავალმხრივი კურორტია და განსაკუთრებით განთქმულია თერმულ-რადონული მინერალური წყლის აბაზანებით.

This slideshow requires JavaScript.

წყალტუბო ცნობილი იყო ჯერ კიდევ VII-IX საუკუნეებში უფრო ადრეც. XII XIII საუკუნეებში წყალტუბო, როგორც სამკურნალო პუნქტი, უკვე სარგებლობდა ფართო პოპულარობით.

პირველად წერილობით წყაროებში „მაღლაკს მდებარე აბანოისა სახლის“ სახით წყალტუბო მოხსენიებულია 1245-1250 წლებით დათარიღებულ გელათის მონასტრის სიგელში.

1782 წელს „ბერლინის საბუნებისმეტყველო  საზოგადოების შრომების” კრებულის ევროპულ გამოცემებში პირველად, გერმანულ ენაზე ქვეყნდება ცნობები წყალტუბოს სამკურნალო წყლების შესახებ. 1787 წელს რუსმა აკადემიკოსმა პ.ს. პალასიმ დაამუშავა და გერმანულ ენაზე გამოსცა ი. გიულდენშტეინის სამოგზაურო ჩანაწერების ხელნაწერები წყალტუბოს შესახებ. ხანგრძლივი შუალედის შემდეგ, 1809 წლიდან იწყება წყალტუბოს მინერალური წყაროების შესახებ მასალების გამოქვეყნება, როგორც რუსულ, ასევე დასავლეთ ევროპულ პრესაში.  1809 წელს გერმანულიდან შერჩევით. მოკლედ რუსულად ითარგმნა ი. გიულდენშტედტის „სამოგზაურო ჟურნალი” რომელშიც პირველად რუსულ ლიტერატურაში გამოჩნდა ცნობები წყალტუბოს მინერალური წყლის შესახებ. 1815 წელს ცნობილი ბუნებისმეტყველი იულიუს ფონ კლაპროტი ბერლინში გერმანულ ენაზე გამოცემულ ნაშრომში ასევე იძლევა წყალტუბოსა და მისი მინერალური წყლების დახასიათებას იმავე ი. გიულდენშტედტის „სამოგზაურო ჟურნალის” მიხედვით. 1897 წელს პროფესორ ალბერტ ეილენბურგის მსხვილ ევროპულ საენციკლოპედიო გამოცემაში „გერმანიის სამედიცინო მეცნიერების რეალური ენტიკლოპედია” მოყვანილია ზოგიერთი მონაცემი წყალტუბოს მინერალური წყაროების სასიკეთო თვისებების შესახებ. 1898 წელს გ. სტრუვემ ქიმიური ანალიზის საფუძველზე წყალტუბოს წყაროები მიაკუთვნა ინდიფერენტულ წყაროებს, რომლის ანალოგია ვილბადი და ტეპლიცი. კურორტი წყალტუბო ნაციონალიზებულია 1920 წელს, რის შემდეგაც  ბალნეოლოგიურ კურორტად იქცა.

1952 წელს საქართველოს კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში არქიტექტორების იოსებ ზაალიშვილისა და ვალერიან კედიას მიერ თავიდან იქნა გადამუშავებული კურორტი წყალტუბოს გენერალური გეგმის პროექტი, რომელიც საქართველოს მთავრობამ 1953  წელს დაამტკიცა. აღნიშნული გენერალური გეგმით წყალტუბო დაიყო ბალნეოოლოგიურ, სანატორულ და საცხოვრებელ ზონებად. ადგილმდებარეობის ხასიათმა არქიტექტორებს უკარნახა გეგმარების რგოლური სქემა. პირველმა წრიულმა ქუჩამ ბორცვთა ძირში გაიარა. სააბაზანოები ველზე-მინერალური წყაროების პარკში განლაგდა, ბორცვიანი რელიეფი გამოყენებული იქნა სანატორიუმების მშენებლობისათვის, ხოლო საცხოვრებელ უბნებს დაეთმო კურორტის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ტერიტორია. გასული საუკუნის ბოლოს რკინიგზის ხაზის გასწვრივ  ქალაქში ახალი სამრეწველო ზონაც გაჩნდა. კურორტ წყალტუბოს ტერიტორიაზე გაშენებულია 150-ზე მეტი სხვადასხვა ჯიშის მრავალწლიანი ფოთლოვანი და წიწვოვანი ხე-ნარგავები. კურორტის ტერიტორიაზე შექმნილია ხელოვნური „ცივი ტბა”, რომელიც შეიქმნა 1930-იან წლებში მცირე მდინარე წყალტუბოს კალაპოტის ჩაკეტვის შედეგად.

კურორტი წყალტუბო განუმეორებელ შთაბეჭდილებას ახდენდა და ახდენს ჩამოსულ სტუმრებზე.

სამკურნალო დაწესებულებაში ამბობენ, რომ პროცენტულად საზღვარგარეთელი დამსვენებლები უფრო მეტია, ვიდრე ადგილობრივი. ჩვენი სტუმრობის დროს, იქ აზერბაიჯანიდან, განჯიდან და ზათაქალადან სტუმრობდნენ. ხშირად სამკურნალოდ ჩამოდიან რუსეთიდან, ყაზახეთიდან, უკრაინიდან…

სააქციო საზოგადოება ”ბელნეოსერვისის” შენობის მეორე ფლიგელში მჟამად სარემონტო სამუსაოებია დაწყებული. ექიმ-მკურნალები ყველა პროცედურას ლოკალიზებულად ერთ ფლიგელში აკეთებნ.

”აქ ძირითადად საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემას, გულის დაავადებებს, კანის დაავადებებს, უშვილობას, გინეკოლოგიურ დაავადებებს, ნივთიერებათა ცვლის მოშლას ვმკურნალობთ, – ამბობს ექიმი ნანა გვიშიანი, კურორტოლოგ-ფიზიოთერაპევტი, –  პაციენტებს ვმკურნალობთ იმის მიხედვით, თუ რა დაავადებით მოდის იგი ჩვენამდე. ეს წყლები რამდენადაც კარგია სამკურნალოდ, უკუჩვენებებიც აქვს. მზარდი რაც არის, ვთქვათ კისტოზური, ონკოლოგიური დაავადებები, ამ წყლის პროცედურების მიღება არ შეიძება, რადგან ეს წყალი ყველაფრისთვის საკვებია. ამიტომ დამსვენებელმა წინასწარ უნდა გაიკეთოს გამოკვლევები და შემდეგ დავუნიშნავთ შესაბამის პროცედურებს.”

კურორტოლოგ-ფიზიოთერაპევტის თქმით, როცა გინეკოლოგიურ დაავადებებით მიდის პაციენტი მათთან, ასაკიც გასათვალისწინებელია. ”როცა პაციენტი კლიმაქტერული ასაკისაა და მას აქვს ფიბრომა, ბოლო მონაცემებით, მკურნალობა დასაშვებებია. ხოლო თუ პაციენტი, 35 წლამდეა, მაშინ არ შეიძლება, რადგან ამ შემთხვევაში იგი ზრდას ექვემდებარება,” – ამბობს ნანა გვიშიანი.

დარბაზიდან-დარბაზში დავყვები ექიმს და ისიც მიხსნის, რომ ამ კედლებში 6 კომპონენტიანი წყალი მოსჩქეფს, არასოდეს არ დგას, და ადამიანის ორგანიზმში ფორების საშუალებით შედის. შევდივარ იმ აუზშიც, სადაც სტალინი იკეთებდა პროცედურებს, იქცე სტალინის საყვარელი სავარძელი დგას. ამ აუზს უახლოეს მომავალში რეაბილიტაცია ჩაუტარდება და პირვანდელ სახე შეუნარჩუნდება. მოხატული აუზიდან სტალინის ლუქსში გადავდივართ და ჩემი მასპინძელი მიყვება, რომ ეს ლუქსი ბევრ საპატიო სტუმარს მასპინძლობდა, მათ შორის პატრიარქსაც.

”ამჟამად, სრული დატვირთვით დღეში შეგვიძლია 700 პროცედურის გაკეთება, – ამბობს ექიმი და ილის ტალახის სასარგებლო თვისებებზეც ყვება, რომელიც კუმისის ტბის ფსკერიდან ამოაქვთ და წყალტუბოში ჩამოაქვთ, – დამსვენებელს ნახევარ საათიანი პროცედურა უტარდებათ, თუმცა დღეში 4-5 პროცედურის ჩატარება შეიძლება, გააჩნია დაავადება.”

წყალტუბოს წყლები როგორც დიდებისთვის, ასევე პატარებისთვისაც რეკომენდირებულია (თუმცა არა სამ წლამდე ბავშვებისთვის). აქ რეაბილიტაციას ხშირად გადიან ბავშვები, ცენტრალური ნერვული სისტემის დარღვევით დაბადების პათოლოგიებით.

სპეციალისტები მიხსნიან, რომ კურორტის უნიკალური მინერალური წყლები გამოირჩევიან საკმაოდ მდგრადი ფიზიკო-ქიმიური თვისებებით და განეკუთვნებიან სუსტად რადონულ ქლორიდულ-მაგნიუმიან წყლებს. წყლების მაღალეფექტური სამკურნალო პროფილაქტიკური მოქმედება განპირობებულია მათი ურთულესი შემადგენლობითა და შემცველი მარილების ძირითად კომპონენტთა თავისებური შერწყმით. წყლების ბუნებრივი ტემპერატურა (33-35 °С) იძლევა მათი გამოყენების საშუალებას წინასწარი შეთბობის გარეშე. სპეცისლაიტთა თქმით, წყალტუბოს წყლით მკურნალობენ: გულსისხლძარღვთა, საყრდენ-მამოძრავებელი, ნერვიული სისტემის, გინეკოლოგიური, კანის, ენდოკრინულ დაავადებებს, ნივთიერებათა ცვლის მოშლასა და სხვა.

სს ”ბალნეოსერვისი”-ს მეექვსე სააბაზანო შენობა ყველაზე დიდი და კეთილმოწყობილია. ის უშუალოდ წყაროზეა აგებული. მასში მოთავსებულია 3 აუზი და 50 ინდივიდუალური კაბინა-აბაზანა. მკურნალობა აუზებსა და კაბინა-აბაზანებში მიმდინარეობს მუდმივად გამდინარე წყლით (მინერალური წყალი პროცედური დასრულებამდე განუწყვეტლივ შემოედინება აბაზანაში და გადაედინება), რითაც წყალი მუდმივად ინარჩუნებს ფიზიკო-ქიმიურ თვისებებს, ერთგვაროვნებასა და ტემპერატურას.

კურორტზე სამკურნალოდ გამოიყენება შემდეგი კომპლექსური სამკურნალო პროცედურები: მინერალური წყლის აბაზანები; წყალქვეშა (ჰიდრო) მასაჟი. სამკურნალო ფიზკულტურა აუზში და დარბაზში, კლასიკური სამკურნალო მასაჟი, ხერხემლის ჰორიზონტალური გაჭიმვა წყალში, ფიზიოთერაპია, გინეკოლოგიური ირიგაცია. შხაპი ”მარკო”, მექანოთერაპია, სამკურნალო ტალახის აპლიკაციები და სხვ.

ოლიკო ცისკარიშვილი

საქართველო უნიკალური ქვეყანაა, რომელსაც ტურიზმში განუსაზღვრელი შესაძლებლობები აქვს. ტურისტების მოსაზიდად (თუკი, მომავალში კეთილმოეწყობა) დასავლეთ საქართველოში, გურიისა და სამეგრელოს შორის ერთი უნიკალური ტბა – პალიასტომი, რომელიც ბერძნულად ზღვის ძველ უბეს ნიშნავს. 1924 წლამდე ის მტკნარი წყლით იყო სავსე. იშვიათი შემთხვევაა, როცა ზღვასთან ასე ახლოს, მტკნარი წყლის ესოდენ დიდი ტბა იყოს სადმე. ამ წელს, სპეციალურად გათხრილი არხის წყალობით, პალიასტომი ზღვას შეუერთეს. ხოლო დიდი ღელვების და ზვირთების შედეგად, არხი გაფართოვდა და ის უკვე დიდი სრუტით უკავშირდება ზღვას. წყალიც მარილიანი გახდა. სარკის ფართობია 18,2 კმ². აუზის ფართობი 547 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 3,2, საშუალო სიღრმე 2,6 მ. წყლის მოცულობა 52 მლნ. მ³. საზრდოობს წვიმის წყლითა და შენაკადებით. მასში ჩაედინება მდ. ფიჩორა, ხოლო გამოედინება მდინარე კაპარჭინა.

This slideshow requires JavaScript.

პალიასტომის ტბის განვითარება ბუნებრივად გაწონასწორებულ ეკოლოგიურ პირობებში ათასწლეულების განმავლობაში მიმდინარეობდა. ახლო წარსულში ტბა ტორფიან ჭაობებთან და ტყეებთან ერთად განუმეორებელ პეიზაჟს ქმნიდა და საქართველოს ტბებს შორის თევზით ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ბუნებრივი წყალსატევი იყო, სადაც ოთხ ათეულზე მეტი სახეობის თევზი ბინადრობდა.

პალიასტომის ტბა ერთ-ერთი რეალური კანდიდატია, იმ ადგილებს შორის, რომლებსაც საქართველოში ტურიზმის განვითარებაში შეუძლია შეიტანოს წვლილი. რომ არაფერი ვთქვათ, მის უნიკალურ ხედებსა და პეიზაჟებზე, აქ გადამფრენ ფრინველებზე თვალთვალისთვისაც უნიკალური ადგილებია. პალიასტომის ტბა ახლომდებარე ჭაობებთან, დაჭაობებულ ტყეებთან და შავი ზღვის აკვატორიასთან ერთად ევროპიდან ევრაზიისკენ და პირიქით, გადამფრენი ფრინველების ერთ-ერთი ძირითადი გასაჩერებელი და დასაზამთრებელი ადგილი იყო. დღევანდელ მსოფლიოში ფრინველებით დაინტერესება იმდენად დიდია, რომ ტურიზმის ცალკე სახეობა ჩამოყალიბდა – ”ბორდვოჩინგი” (ინგლისური სიტყვაა და ნიშნავს ფრინველებზე თვალთვალს. თავად ტურისტი კი – ბორდვოჩერი, ანუ ფრინველებზე მოთვალთვალეს). მტაცებელ ფრინველების მიმართ სულ უფრო და უფრო მზარდი ინტერესის გამო, სამიგრაციო ძაბრები და ისეთი ადგილები, სადაც ფრინველების დიდი მრავალფეროვნებაა იზიდავს მრავალ ეკოტურისტს და სპეციალისტს. ყოველივე ამას, კი გარკვეული შემოსავალი მოაქვს მოსახლეობის ეკონომიკური პირობების გასაუმჯობესებლად. საქართველოს, კერძოდ კი, პალიასტომის ტბას, ყველანაირი პირობები გააჩნია ასეთი ტურიზმის გასავითარებლად. შეიძლება აშენდეს საგანგებოდ მოწყობილი სათვალთვალო პლატფორმები ტურისტებისთვის, საიდანაც ფრინველების გადაფრენას დააკვირდებიან და ა.შ.

რელობა კი ასეთია, ფოთის ცენტრიდან როცა პალიასტომის ტბაზე დაგიხარ, გხვდება მოუვლელი, ნაპირი, იქვე ავტომობილის სასწავლო ხელნაკეთი მოედანია, აქა-იქ კი გზებზე ამოსულ ბალახს ძროხები ძოვენ…

იქვე მდგარ მოხუც მწყემსს, როცა თავისი აზრი ვკითხეთ, პალიასტომის მოწესრიგებასა და აქ ტურისტების მოზიდვაზე, უკმაყოფილოდ გადმოგვხედა – აქ რომ რამე გააკეთონ, ძროხები სად წავიყვანოო. გარდა ამ ყოფითი პრობლემებისა, დღეს პალიასტომის ტბას დეგრადირებულ ეკოსისტემას გადაგვარება და საბოლოოდ კი მოსპობა ემუქრება. ეკოლოგიურ საკითხებში ექსპერტების კვლევების მიხედვით, პალიასტომის ტბის ეკოსისტემის დეგრადაცია ოციანი წლებიდან დაიწყო. ისინი არც ეკოლოგიური კატასტროფის საშიშროებასა და ტბის გაქრობას გამორიცხავენ.

პალიასტომის ტბა და მასთან დაკავშირებული სხვა წყალსატევები (კერძოდ, მდინარე კაპარჭინა) განიცდიან მტკნარი გამდინარე წყლების დიდ ნაკლებობას, განსაკუთრებით ტბის ჩრდილოეთ ნაწილში.  ტბის ეს ნაწილი განიცდის დეგრადაციას, დაფარულია შამბნარით, რაც ხელსაყრელ პირობებს ქმნის ქვეწარმავლების, კოღოებისა და სხვა მწერებისათვის. აღნიშნულის გამო შექმნილია ძალიან რთული ეკოლოგიური და  სანიტარული მდგომარეობა, რაც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მოსახლეობის ჯანმრთელობისა და ცხოვრების ხარისხზე. არხებისა და მდინარეთა ხელოვნურად გასწორებული კალაპოტების ძირზე, აგრეთვე ტორფის მოპოვების ადგილებზე გაჩენილ უამრავ გუბურაში დაიწყო მკვდარი მცენარეული მასის და პირველ რიგში, ტორფის აჭრილი ფენების წყალში გახრწნა, რამაც მავნე ბიოლოგიური ელემენტების დიდი რაოდენობით წარმოქმნა და იმავე ნივთიერებებით პალიასტომის შენაკადების დაბინძურება გამოიწვია. ეკოლოგების განმარტებით, პალიასტომის წყლის ბიოგენური დაბინძურების შედეგად მოიკლო მისმა გამჭვირვალებამ, შესაბამისად, ფოტოსინთეზის ინტესივობამ და ტბამ, როგორც ბუნებრივად მტკნარმა წყალსატევმა, არსებობა შეწყვიტა. პალიასტომის წყლის დამლაშებამ თევზების მთელი რიგი სახეობა გაანადგურა. ტბა და მასთან დაკავშირებული წყალსატევები მტკნარი და გამდინარე წყლების დიდ ნაკლებობას განიცდიან.

2009 წელს განხორციელდა  პალისატომის ტბასა და მდინარე რიონს შორის არსებული არხის რეაბილიტაციის პირველი ეტაპის სამუშაოები: გაიწმინდა და მოპირკეთდა არსებული არხის მონაკვეთი, რომელიც არხის ახალი  მონაკვეთის მშენებლობით დაუკავშირდა მდინარე რიონს. მდინარე რიონისა და არხს შორის აშენებულ იქნა წყლის რეგულატორი. განხორციელებული სამუშაოების შედეგად რეაბილიტირებულია არხის მხოლოდ 49 მეტრის სიგრძეზე. მიუხედავად იმისა, რომ განხორციელებულია არხის სარეაბილიტაციო სამუშაოებების მხოლოდ ერთი ნაწილი, მდინარე რიონის მტკნარი წყლის პერიოდულმა მიწოდებამ მნიშვნელოვანი დადებითი ზეგავლენა იქონია მიმდებარე ტერიტორიისა და წყალსატევების ეკოლოგიურ მდგომარეობაზე: წყალსატევები გაიწმინდა შაბნარებისა და სხვა მცენარეებისაგან.

მაგრამ გასაწმენდი და მოსაპირკეთებელი დარჩა არხის დარჩენილი 86 მეტრიანი მონაკვეთი.

ტბის გადარჩენის ერთადერთ გზად კი აკადემიკოსი ტყებუჩავა, პალიასტომისა და ზღვის დამაკავშირებელი ხელოვნური არხის ამოვსებას და მის ნაცვლად ტბის ბუნებრივად მკვებავი მდინარეების ამოწმენდას მიიჩნევს. ”წინააღმდეგ შემთხვევაში ტბა შესაძლოა 50 წელიწადში საერთოდ გაქრეს”, – ვარაუდობს მეცნიერი. კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციაში, რომლის დაქვემდებარებაში პალიასტომის ტბაც შედის, მეცნიერის ამ ვარაუდებსა და ტბის ეკოლოგიური მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად შერჩეულ გზას არ ეთანხმებიან. ”არხის ამოვსებამ შესაძლოა მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესოს”, – აცხადებენ ადმინისტრაციაში, სადაც პალიასტომის ტბაში დარჩენილი თევზის სამი სახეობის გადასარჩენად კონკრეტული გეგმები ჯერ არ აქვთ.

დიდ ფართობებზე ტყეების გაკაფვამ, ზედაპირზე წყალსაწრეტი და წყალსადინარი არხების გაჭრამ, რითაც ჭაობი დაშრა, მდინარეთა დაკლაკნილი კალაპოტების ხელოვნურად გასწორებამ და ზღვისპირა ჭაობიდან დიდი ოდენობით ტორფის ამოღებამ კიდევ უფრო გაამძაფრა ტბის ისედაც მძიმე ეკოლოგიური მდგომარეობა. ეკოლოგები მიიჩნევენ, რომ ამ საქმიანობამ საგრძნობლად მოშალა ჭაობებისა და დაჭაოებული ტყეების, როგორც ბუნებრივი ფილტრატების, ფუნქცია.

ეკოლოგები პალისტომის ტბისთვის პირველადი მდგომარეობის დაბრუნებას შეუძლებლად მიიჩნევენ. მხოლოდ მისი გადარჩენის, დეგრადაციის შეჩერების შესაძლებლობებზე დასკვნის სახით საუბრობენ და აუცილებელ პირობად მეცნიერულად დასაბუთებული რეკომენდაციების შემუშავებასა და პრაქტიკულად განხორციელებას – მალთაყვის არხის გაუქმებას, ტორფის მოპოვებაზე, ტყების გაკაფვაზე, თევზჭერასა და ნადირობაზე მკაცრი კონტროლის დაწესებას მიიჩნევენ.

ოლიკო ცისკარიშვილი

შავი ზღვის სანაპიროზე, კურორტ ქობულეთში ნოემbრის ბოლოს, ნამდვილადა არა საკურორტო სეზონი, თუმცა სწორედ, მაშინ მომიწია იქ ჩასვლა… ათკილომერტიან აღმაშენებლის პროსპექტი ზაფხულში დამსვენებლებით არის სავსე,  ახალ ამ გზაზე სარემონტო სამუშაოები მიმდინარეობდა. აქედანვე ემზადებიან მომავალი საკურორტო სეზონისთვის – ინტენსიიურად მიმდინარეობს გზების რეაბილიტაცია.

This slideshow requires JavaScript.

საბჭოურ პერიოდში, აქ ნემსი არ ჩავარდებოდა, იმდენი დამსვენებელი ირეოდა. უკიდეგანო საბჭოთა კავშირის ნებისმიერი კუთხიდან, ორგანიზებული წესით ჩამოდიოდნენ მოაგარაკეები, არა მარტო მზის და ზღვის სიყვარულით. ბევრი ბალნეოლოგიური გოგირდოვანი წყლითაც სარგებლობდა.

ქობულეთის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი, საბჭოთა კავშირის დროს, რეგიონალური მნიშვნელობის კურორტად ითვლებოდა. ფუნქციონირებდა სანატორიუმები და პანსიონატები, რომელთა უმრავლესობა თავდაცვის სამინისტროს ეკუთვნოდა.  საბჭოთა კავშირის დაშლასთან ერთად, ეს სანატორიუმები და პანსიონატებიც დაიშალა.

დღეს ბალნეოლოგიური გოგირდოვანი წყლებით თითქმის არავინ სარგებლობს, არც დამსვენებლებს იღებს, რადგან უბრალოდ, არ ფუნქციონირებს, არადა  კარდიოლოგიური პროფილისაა და აქ წლების განმავლობაში, მკურნალობდნენ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს..

როგორც მუნიციპალიტეტში ამბობენ, შენობა გასარემონტებელია. არადა, გარდა სუფთა ჰაერისა, ზღვაში ჭყუმპალაობისა და ზაგრის მიღებისა (რაც თავისთავად კარგია) ბევრი, ქობულეთში სამკურნალოდაც ჩავიდოდა და გოგირდოვანი წყლებით სხვა თუ არაფერი გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზეც იმკურნალებდა. ამით კი დამატებითი შემოსავალი შემოუვიდოდა სახელმწიფოს და ადგილობრივებისთვისაც დასაქმების გარანტი იქნებოდა. ქობულეთის საკურორტო-ტურისტულ-ბალნეოლოგიური პოტენციალის სრულად გამოყენება უმნიშვნელოვანესია ჩვენი ეკონომიკის განვითარებისათვის. რადგან ქობულეთის წვრილ–ქვიშიანი ნაპირი, მზის უხვი რადიაცია, რომელის კარგ პირობებს ქმნის ჰელიოთერაპიისთვის, კარგი სამკურნალოა ძვალ–სახსრების, ლიმფური ჯირკვლებისა და სხვა ორგანოების ტუბერკულოზს, ბრონქიალურ ასთმას, გულ–სისხლძარღვთა დაავადებებისათვის.

მინერალური, გოგირდოვანი წყლების და სამკურნალო ტალახების არსებობა რაიონის ტერიტორიაზე საშუალებას იძლევა შეძლებისდაგვარად განვითარდეს სამკურნალო ტურიზმი.

ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ადმინისტრაციული სამსახურის უფროსი მერაბ ჯინჭარაძეს თქმით, ქობულეთის რაიონის რიგ სოფლებში უკვე მიმდინარეობს საეტაპო სამუშაოები ამ მიმართულებით.

შესაძლებელია უახლოეს მომავალში, არა მარტო ქალაქი გახდეს ტურისტთა დაინტერესების სფერო, არამედ სოფლებმაც მნიშვნელოვნად მოიზიდოს ვიზიტორები და არა მარტო ისინი.

ქობულეთი XVII-XIX საუკუნეებში წარმოადგენდა თავდგირიძეების რეზიდენციას და გურიის სამთავროში შედიოდა. ხანაც ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო. რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ, ქობულეთი, ისევე, როგორც მთელი აჭარა რუსეთის იმპერიამ დაისაკუთრა. ქალაქის სტატუსი ქობულეთმა 1944 წელს მიიღო.

უკანასკნელ ათწლეულში განსაკუთრებით გაიზარდა ქობულეთის პოპულარობა რადგანაც ის გახდა აფხაზეთის საკურორტო ზონის ალტერნატივა. ზაფხულობით ქობულეთში ყოველწლიურად 100 000-მდე ტურისტი სტუმრობს.

ტურისტებისთვის, ქობულეთი საინტერესოა განსაკუთრებით მდიდარია ქვის ხანის, ადრე ფეოდალური და ანტიკური არქეოლოგიური ძეგლებით, რაც ძველ კოლხეთსა და საერთოდ აღმოსავლეთ შავი ზღვისპირეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საქალაქო ცენტრის წარმოქმნას ადასტურებს. ასევე ქობულეთის დაცული ტერიტორიებით, რომელიც 1999 წელს შეიქმნა და მოიცავს ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალს-ისპანი II (331 ჰა) და ქობულეთის აღკვეთილს-ისპანი I (439 ჰა), რომლებიც ქალაქ ქობულეთის ჩრდილოეთით, შავი ზღვის გასწვრივ, სანაპიროდან, კერძოდ ფიჭვნარის ეკოპლაჟიდან დაახლოებით 300 მეტრში მდებარეობს. ისპანის დაცული ტერიტორიები ქალაქ ქობულეთს აღმოსავლეთით მიუყვება. ჩრდილოეთით დაცულ ტერიტორიებს თიკერის რელიქტური კოლხური ტყის „აღდგენის ზონა“ ესაზღვრება, აღმოსავლეთით კი – მუდამ დათოვლილი გომის მთა, კინტრიშის ნაკრძალი და აჭარა-გურიის მთები გადმოჰყურებს.