Category Archives: გარემო

ეკოლოგიური და ეკონომიკური მიგრანტები

საქართველოში, ბოლოს წლების განმავლობაში, განხორციელებულმა ეკონომიკურმა რეფორმებმა, გარკვეული წარმატებების მიუხედავად, ქვეყანაში ვერ უზრუნველყო მოსახლეობის ცხოვრების დონისა და ხარისხის გაუმჯობესება. ურთულესი სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემები კიდევ უფრო გაამწვავა რუსეთ-საქართველოს ომმა და მსოფლიო ეკონომიკაში მიმდინარე კრიზისულმა პროცესებმა. ეს კი საქართველოს სოფლის მოსახლეობაზე განსაკუთრებით აისახა.
“მე-20 საუკუნის 90-იანი წლების შემდეგ, საქართველოს სხვადასხვა რეგიონებიდან მასიურად დაიწყო შიდა მიგრაცია დედაქალაქის მიმართულებით. ამი მიზეზი, ქვეყანაში არსებული საყოველთაო სიდუხჭირეა. მძიმე ეკონომიურმა პირობებმა და სამუშაო ადგილების არარსებობამ, ადამიანები იძულებული გახადა გეზი თბილისისკენ აეღოთ. საქართველოს რეგიონებში ის პრიმიტიული აგებ-მიცემობაც კი შეუძლებელი გახლდათ, რაც თბილისში სრულიად ხელმისაწვდომი იყო. იმ პერიოდში ეს ადამინები, ფაქტობრივად, მცირე ბიზნესის, ჩანასახისმაგვარ სისტემაში დასაქმდნენ. სამწუხაროა, რომ მიუხედავად, ხელისუფლების ცვლილებისა, სიტუაცია იგივეა. თუნდაც ქუთაისის მაგალითზე ავიღოთ. აქ სამუშაო ადგილები, მხოლოდ საჯარო (მერია, სამხარეო ადმინისტრაცია) და კერდძო სექტორშია (ბანკები), მოსახლეობის უმრავლესობა კი უმუშევარია. პრეზიდენტის მიერ გახსნილი ფაბრიკა-ქარხნები ქუთაისში ისევ “მიშოიდურ ოცნებად” რჩება. ასეთივე მდგომარეობაა სხვა რეგიონებშიც, სამუშაოს მაძიებლებმა დედაქალაქს მიაშურეს, რათა ოჯახები შიმშილისგან იხსნან, _ ამბობს ქუთაისის მკვიდრი 34 წლის მაგდა. იგი მეორე მიზეზსაც ასახელებს – “სტუდენტები, რომლებიც სასწავლებლად მიდიან დედაქალაქში, უკან დაბრუნებას არ გეგმავენ. მარტივი ლოგიკაა, მათ საკუთარ ქალაქებში და რეგიონებში სამუშაო ადგილები არ ხვდებათ. დასაქმების პერსპექტივა და იმედი დედაქალაქში მეტია. წარმატებაც იოლი მისაღწევია. პრინციპში, შიდა მიგრაციის რა მიზეზიც არ უნდა მოვიყვანოთ, საბოლოო ჯამში, უმუშევრობასთან და მძიმე ეკონომიურ პირობებთან მივდივართ. თუმცა ამ ბოლო დროს, ჩემი აზრით, შიდა მიგრაციას საზღვარგარეთ გამსვლელთა რიცხვმა გადააჭარბა,” _ ამბობს ახალგაზრდა დიასახლისი.
საქართველოსთვის გადასახლება და შიდა მიგრაცია ახალი ფენომენი არ გახლავთ და არა მხოლოდ ეკონომიური მდგომარეობის გამო. ქართველები, ჯერ კიდევ მე-19 საუკუნეში ნაკლებად დასახლებულ სასაზღვრო რაიონებში გადაასახლეს. მოგვიანებით, 1930-1950-იანი წლების საბჭოთა კოლექტივიზაციის პერიოდში, ათასობით მთის მოსახლე ნებით თუ ძალით ქვეყნის ბარში ჩამოსახლდა და რეგიონები, რომლებიც 1940-იან წლებში მასობრივი სტალინური დეპორტაციების შედეგად მკვიდრი მოსახლეობისაგან დაიცალა, სხვა რეგიონებიდან ჩამოსახლებული ქართველებით ხელახლა შეივსო. 1950-1960-იან წლებში განსახლება განსაკუთრებით აჭარის მთიანი მხარის მოსახლეობას შეეხო რათა დაერეგულირებინათ დემოგრაფიული ბალანსი და მთიანი რეგიონების მოსახლეობის ზრდა. 1980-იანი წლების დასაწყისიდან მთიანი რეგიონებიდან მიგრაციის პროცესი კიდევ უფრო გააძლიერა კლიმატურმა ცვლილებებმა, რამაც მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მთის მოსახლეობის ყოფა-ცხოვრებაზე. მეტიც, განვლილი საუკუნის ბოლო მეოთხედში ათიათასობით ადამიანი დარჩა უსახლკაროდ წყალდიდობების, მეწყერების თუ ზვავების შედეგად. 1981 წლიდან დღევანდლამდე განსახლების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში, დაახლოებით 11,000 ოჯახი გადაასახლეს (დაახლოებით 60,000 ადამიანი), ძირითადად აჭარისა და სვანეთის მაღალმთლიანი რეგიონებიდან. ამავე პერიოდში მიგრანტთა დაუდგენელი რაოდენობა, ძირითადად აჭარიდან, დამოუკიდებლად გადასახლდა საქართველოს სხვა მხარეებში მათი მშობლიური რეგიონების მოსახლეობით გადატვირთულობისა და მცირემიწიანობის გამო. მიგრაციის პროცესმა პიკს 2002-2003 წლებში მიაღწია. 2004-2006 წლებში პროცესის ტემპი დავარდა, თუმცა მიგრაცია კვლავ გრძელდება რუსეთ-საქართველოსა ომის შემდეგ.
ჯონათან უითლი EჩMI-ის 2009 წლის სექტემბრის სამუშაო მოხსენებაში ამბობს, რომ ეკონომიკური წარმოება ჩამოუვარდება დედაქალაქის, თბილისის, სწრაფად მზარდ ეკონომიკას. ტენდენცია, რომელიც განვითარდა ყველგან 21-ე საუკუნის პირველ ათწლეულში, გამოიხატებოდა დედაქალაქის ეკონომიკურ დაწინაურებაში, როდესაც სხვა რეგიონები კვლავ რჩებიან განვითარების დაბალ საფეხურზე.
თუმცა, შარშან, საქართველოს მთავრობამ სოფლის მხარდაჭერის პროგრამისთვის 20 მილიონი ლარი გამოყო, რომლის მიზანია სოფლის საზოგადოებებში არსებული მთავარი ინფრასტრუქტურული პრობლემების გადაჭრა. ასევე დაიწყო ბუნებრივი აირის მიწოდება ქვემო ქართლის ქალაქებისა და სოფლებისთვის და კერძო კომპანიებზე გაასხვისა ბუნებრივი აირით ოჯახების მომარაგების უფლება. 2004 წლის შემდეგ, ელექტროენერგია შეუფერხებლად, ოცდაოთხი საათის განმავლობაში, ქართლისა მიეწოდება ქვემო და სამცხე-ჯავახეთის თითქმის ყველა რაიონს.
2002 წლიდან, საქართველოს სხვადასხვა რეგიონებიდან წალკაში მიგრანტთა უზარმაზარი რაოდენობა ჩავიდა. 70% მთიანი აჭარიდან, კერძოდ კი ხულოს რაიონიდან. ეს მიგრაცია სპონტანურად და არაორგანიზებულად მოხდა. 2002-2003 წლის ნაკადში ჩამოსულების უმრავლესობას ეკოლოგიური კი არა, ეკონომიკური მიგრანტები წარმოადგენდნენ, რომლებიც ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის მშენებლობაზე სამუშაოს პოვნის პერსპექტივამ მიიზიდა. ზოგ შემთხვევაში ეს ადამიანები ყოფილი ეკომიგრანტები იყვნენ, რომლებიც თავის დროზე დასახლდნენ ნინოწმინდის, ახალქალაქის, ადიგენის, გურიის და საქართველოს სხვა რაიონებში, თუმცა კი წარუმატებლად. გავიდა დრო და სპონტანურ მიგრანტთა რიცხვი მკვეთრად გაიზარდა. მაგალითად, სოფელ გუნიაკალაში, სადაც 2002 წელს მხოლოდ 7 სვანური და 2-3 აჭარული ოჯახი სახლობდა, ახლა 27 სვანური და 100 აჭარული ოჯახია.
2004 წლამდე ამ შიდა მიგრაციის პროცესის რეგულირება საერთოდ ვერ ხერხდებოდა. 2005-2006 წლებში მთავრობა მიგრაციის პროცესის დარეგულირებას შეეცადა. 2006 წელს ეკონომიკურმა მიგრაციამაც იკლო, რადგან ნავთობსადენის სამშენებლო სამუშაოები დასასრულს უახლოვდებოდა. 2006 წლის შემდეგ მთავრობამ მიგრანტების მცირე ჯგუფს გადმოსახლების ნება დართო. რადგან, ბოლო პერიოდში საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის ურთიერთობის გაუარესების მიუხედავად, შრომითი მიგრანტების უმრავლესობამ სომხეთის ან რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობის მოპოვება შეძლო. სომხეთის მოქალაქეებს რუსეთში ჩასვლა შედარებით უადვილდებათ, მაშინ როცა საქართველოს მოქალაქეები საგრძნობ წინააღმდეგობებს აწყდებიან. არსებული მონაცემების საფუძველზე, ჯავახეთის დაახლოებით ორ ან სამ ათას მოსახლეს სავარაუდოდ რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობა აქვს, რომელთა უმრავლესობამაც რუსული პასპორტები მაშინ შეიძინა, როცა ახალქალაქში რუსეთის ფედერაციის 62-ე სამხედრო ბაზა იყო განთავსებული (2007 წელს ბაზის გაყვანამდე). ბაზაზე დასაქმებული მთელი სამხედრო პერსონალი (რომელთაგანაც დაახლოებით ათასს ადგილობრივი სომხები შეადგენდნენ) ვალდებული იყო რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობა მიეღო. საქართველო-რუსეთის 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად, საქართველოს მოქალაქეებისათვის რუსეთის მოქალაქეობის მიღება ძალზე გართულდა. 2009 წლის პირველი რამდენიმე თვის განმავლობაში, სომხურ პასპორტებზე მოთხოვნა განსაკუთრებით გაიზარდა, ვინაიდან ადგილობრივი მოსახლეობა სეზონურ სამუშაოზე რუსეთში გამგზავრებას გეგმავდა. გარდა ამისა, ადგილობრივი ახალგაზრდობის ნაწილმა სომხეთის მოქალაქეობა ერევანში სამუშაოდ ან სწავლის გაგრძელების მიზნით მიიღო. ერთ-ერთი წყაროს თანახმად, 2009 წლის დასაწყისში ჯავახეთის 1,500-მა მცხოვრებმა სომხეთის მოქალაქეობა მოიპოვა.
ზუსტი მონაცემები არ არსებობს, თუმცა შეიძლება ითქვას, რომ უკანასკნელი წლების განმავლობაში, სეზონური მიგრანტების რიცხვმა იკლო. ეს კი, გარკვეულწილად, განპირობებულია ბიუროკრატიული ბარიერებისა და რუსეთში კავკასიის სახელმწიფოებიდან ჩასული მიგრანტებისადმი დისკრიმინაციული მოპყრობის გამო. ნაწილობრივ, კი ჯავახეთის ზოგიერთ დასახლებაში ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესების გამო.
“ახალგაზრდები უკეთესი მომავლის იმედით, მიემგზავრებიან ბაქოში, რუსეთში, თურქეთსა და ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში, რადგან თავიანთ კუთხე-კუნჭულში საარსებო მინიმუმს ვერ შოულობენ, ზოგიც ვისაც საზღვარგარეთ წასვლის თავი არ აქვს ქალაქში მიდის, რომ იქ მაინც იხეიროს,” _ ამბობს მაყვალა ჭანკვეტაძე, რომელიც ჭიათურაში ცხოვრობს. მისმა ორმა შვილმა კი ოჯახებიანად დედაქალაქს მიაშურა და მშობლიურ კუთხეში დაბრუნებაზე ალბათ აღარც კი ფიქრობენ.
საქართველოს რეგიონებში უმუშევრობის მაღალი დონე უდიდეს პრობლემას წარმოადგენს. ზუსტი მონაცემების არ არსებობს, თუმცა შეიძლება ითქვას, რომ მოსახლეობის უდიდი ნაწილი უმუშევარია. ბოლო პერიოდის ეკონომიკური ზრდა მხოლოდ დედაქალაქს შეეხო. მიგრაციის უმართავმა პროცესმა, რომელიც ეკონომიკურ კრიზისსა და პოლიტიკურ არეულობას დაემთხვა, ბოლო 20 წლის განმავლობაში ათასობით საქართველოს მოქალაქე დატოვა სამართლებრივ ვაკუუმში. რუსეთის ფედერაციაში სეზონურ მიგრაციას მეტწილად ადგილი აქვს ჯავახეთისა და წალკის სომხურ მოსახლეობას შორის. ამ ეთნიკური ჯგუფის სამუშაო ასაკის მამაკაცთა დიდი ნაწილი ყოველ წელს რუსეთში მიემგზავრება (როგორც წესი გაზაფხულის დასაწყისში) დროებითი სამუშაოს საძებნებლად (მეტწილად სამშენებლო სექტორში). ეს პროცესი დღემდე გრძელდება.
დღეისათვის, რეგიონული განვითარების დონეები ერთმანეთისაგან, არსებითად განსხვავდებიან. ადრე ინდუსტრიულად განვითარებულ რეგიონებში, მოშლილია საწარმოები, სამუშაო ძალა დაუსაქმებელია. საგარეო ეკონომიკური კავშირების გაღრმავებამ და ეკონომიკური საზღვრების გახსნამ მნიშვნელოვნად დააზარალა რეგიონები, რომელთა ეკონომიკის სტრატეგიული მიმართულება სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოება და გადამუშავება იყო. საზღვრების გახსნამ და იაფი აგროსამრეწველო პროდუქციის უცხოეთიდან შემოტანამ სტიმული დაუკარგა ადგილობრივ მეურნეობას. ამან კი კიდევ უფრო გაზარდა უმუშევრობის დონე და რეგიონებს შორის უთანაბრო განვითარება. რეგიონებში წარმოებულმა ტრადიციულმა სასოფლო-სამეურნეო პროდუციამ (ჩაი, ღვინო, ციტრუსები, ხილი და ა.შ.) მსოფლიო ბაზარზე ვერ შეაღწია. ადრინდელი ტრადიციული დარგები თითქმის გადაშენების პირას აღმოჩნდა. სოფლიდან დაიწყო მოსახლეობის მიგრაცია ქვეყნის მსხვილ ქალაქებში და ემიგრაცია უცხოეთის ქვეყნებში სამუშაო ადგილების საძებნელად. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველწლიურად მატულობს რეგიონების მიხედვით რეგისტრირებული ეკონომიკური სუბიექტების რაოდენობა, ეკონომიკის აღორძინება-განვითარების ტემპები და მასშტაბები მაინც დაბალია.
შიდა მიგრაციის რიცხვის ზრდა გამოწვეულია კიდევ ერთი მთავარი პრობლემით _ ეკოლოგიური კატასტროფებით. ეკომიგრანტები მეტწილად მეწყერებით დაზარალებული აჭარის მაღალმთიანი რაიონებიდან არიან.
`გაერო“-ს 2002 წლის იოჰანესბურგის (სამხ.აფრიკა) მსოფლიო სამიტისათვის მომზადებულ მოხსენებაში, რომელიც მიეძღვნა გარემოს მდგრადი განვითარების და ბუნებათსარგებლობის პრობლემებს, აღნიშნულია, რომ მსოფლიოში სტიქიური უბედურებებით გამოწვეული მსხვერპლი და ეკონომიკური ზარალი ბევრად აღემატება ომებით მიღებულ ზარალს და მსხვერპლს, იქვე მიუთითებენ რომ ხშირად სტიქიის მსხვერპლი ხდებიან იქ, სადაც ლიდერები ვერ ახერხებენ თავის დროზე შეიცნონ სტიქიის საშიშროება და მიიღონ აღმკვეთი ღონისძიებები. ამ საკითხებზე კიდევ უფრო გაამახვილა ყურადღება პარიზის საერთაშორისო საბჭოს გენერალურმა ასაბლეამ მეცნიერების საკითხებში 2004 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში, სადაც აღინიშნა, რომ სტიქიით გამოწვეული უარყოფითი შედეგები განსაკუთრებით შთამბეჭდავია იქ, სადაც ქვეყნის პოლიტიკოსები იგნორირებას უკეთებენ მეცნიერების მიერ შემოთავაზებულ პროგნოზებს.
სტიქიური უბედურებების შედეგად დაზარალებული ოჯახების რიცხვი ძალზე დიდია როგორც აჭარაში, ისე სვანეთში და 60,000-ზე მეტი ადამიანი იყო განსახლებული ბუნებრივი კატაკლიზმების გამო, ეკოლოგიური მიგრაციის საკითხი ბევრად მეტი ყურადღების დათმობას იმსახურებს, ვიდრე ეს დღემდე ხდება. საჭიროა, ჩამოყალიბდეს მიგრაციის მართვის პოლიტიკის სისტემა.
“გეოლოგიური სტიქიის ძლიერ ზეგავლენას (ხშირად კატასტროფული შედეგებით) ათასობით დასახლებული პუნქტი პერიოდულად განიცდის, მიწის სავარგულები, გზები, ნავთობ და გაზსადენების ტრასები, მაღალი ძაბვის ელექტროგადამცემი ანძები, ჰიდროტექნიკურ-სამელიორაციო ობიექტები, სამთო-ტურისტული კომპლექსები და სხვ. სტიქიის საშიშროების არეალში მოქცეულია შავი ზღვისპირეთიდან დაწყებული, მაღალმთიან რეგიონებით დამთავრებული, სადაც გეოეკოლოგიური სიტუაცია უაღრესად გართულებულია ,,დაძაბულიდან” ,,კრიზისულ” მდგომარეობამდე. განვითარებული ღვარცოფებით, მეწყრულგრავიტაციული და ეროზიული მოვლენებით, წყალდიდობებით, ზღვისა და წყალსაცავების ნაპირების წარეცხვით, თოვლის ზვავებით, მყინვარების ჩამოქცევით და მათგან ტრანსფორმირებული ე.წ. ,,გლაციალური ღვარცოფებით” გამოწვეული უარყოფითი სოციალურ-ეკონომიკური, დემოგრაფიული და ეკოლოგიური შედეგები ადამიანის საქმიანობის ყველა სფეროს მოიცავენ. განსაკუთრებულად მძიმე ვითარებაა შექმნილი მთიან რეგიონებში, სადაც სტიქიის ექსტრემალური გააქტიურების პირობებში, არც თუ იშვიათად საჭირო ხდება მოსახლეობის აყრა ისტორიულად დამკვიდრებული საცხოვრისიდან და ზოგჯერ მათი გაყვანა სხვა რაიონებში. ამას მოჰყვა ათეულობით მთის სოფლის დაცარიელება და მიწების გავერანება. ყველაზე საგანგაშო კი ის არის, რომ ამ მოვლენებს ხშირად თან სდევს ადამიანთა მსხვერპლი. მხოლოდ 1987 წლიდან დღემდე, საქართველოში სტიქიამ 600-ზე მეტი ადამიანი შეიწირა, ხოლო ბოლო 35 წლის განმავლობაში მათმა რიცხვმა 1000-ს გადააჭარბა. ამავე პერიოდში სტიქიით დაზიანებული ადგილებიდან გადაყვანილია 31341 ათასი ოჯახი. სტიქიის ფონური გააქტიურების პირობებშიც კი, საერთო ეკონომიკური ზარალი ათეული მილიონი დოლარით განისაზღვრება, ხოლო მისი ექსტრემალური განვითარებისას ასეულ მილიონებს აჭარბებს,” _ ამბობს ემილ წერეთელი გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სსიპ გარემოს დაცვის ეროვნული სააგენტოს წარმომადგენელი.
ბოლო 30 წლის განმავლობაში, სხვა და სხვა ხარისხის სტიქიური პროცესების საშიშროების რისკის ქვეშ მოექცა 3 ათასამდე დასახლებული პუნქტი, დაახლოებით 400 000 ოჯახი ყოველწლიურად ქვეყნის ეკონომიკისათვის მიყენებული ზარალი – საშუალოდ 100-150 მლნ აშშ დოლარია. საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს ინფორმაციით, მხოლოდ 2004 წელს ზარალმა 300 მლნ აშშ დოლარს გადააჭარბა.
ათასობით ოჯახი აჭარაში შეიძლება ეკოლოგიური უბედურების უშუალო საფრთხის წინაშე არ დგას, მაგრამ მათ ძალზე მცირე მიწა აბადიათ. ასეთი ადამიანებს სურთ საქართველოს სხვა მხარეში, ნაყოფიერ მიწაზე გადასახლდნენ. ხშირად ჩნდებიან კიდეც საქართველოს სხვა ნაწილებში სპონტანური მიგრანტების სახით. მთიანი აჭარის ტიპურ ოჯახს 4-5 ძროხა და ზოგჯერ რამდენიმე ცხვარი ან თხა ჰყავს. ერთ ოჯახზე 0.25 ჰექტარზე მეტი არ მოდის და ეს მაშინ, როდესაც მიწა უკიდურესად საჭიროა საქონლისა და საოჯახო მეურნეობის შესანახად, აუცილებელი კულტურების მოყვანაზე რომ აღარაფერი ვთქვათ. ყოველი კვადრატული მეტრი სოფლის მესვეურთა მკაცრი მფლობელობის ქვეშაა, ხოლო ზოგიერთ სოფელში გზები ისე ვიწროა, რომ ტრანსპორტს გავლა საერთოდ ვერ ხერხდება. სამშენებლო მასალებს სოფლის შესასვლელიდან ხელით ეზიდებიან. შედეგად, საცხოვრებლის გადაკეთება ძალზე დიდ დროსა და მუშახელს მოითხოვს. მიგრაცია ადგილობრივი მოსახლეობისა და ადმინისტრაციის მთავარი პრობლემებია და მთავრობის მხრიდან დაუყოვნებლივ ყურადღებაა საჭირო.
მკვლევარები მიიჩნევენ, რომ საქართველოში შიდა თუ გარე მიგრაციის მიზეზებია: არასახარბიელო გარემო (ბუნებრივი) პირობები; კონფლიქტები პოლიტიკურ, ეთნიკურ და სოციალურ ნიადაგზე; საკუთრების უფლებები გაურკვეველია;􀂉რთული ეკონომიკური პირობები, უმუშევრობა; მიწის და ტყის რესურსების არ არის ხელმისაწვდომი/ საკმარისი;􀂉სასმელი და სარწყავი წყლის დეფიციტი;􀂉უგზოობა;􀂉ენერგომომარაგების პრობლემები; სამკურნალო და სასწავლო დაწესებულები არ არის ხელმისაწვდომი; ცუდი საცხოვრებელი პირობები.
ტომ ტრიერისა და მედეა ტურაშვილის უმცირესობათა საკითხების ევროპული ცენტრის ჩMI-ის (უმცირესობათა საკითხების ევროპული ცენტრი) მონოგრაფია #6-ში ნათქვამია, “დღეს ეკომიგრანტები, მათი სიტუაციის სპეციფიკურობის გამო, უუფლებონი და დაუცველნი არიან. არსებული ქართული კანონმდებლობის ფარგლებში არ არის გათვალისწინებული ეკომიგრანტთა უფლებებისა და ვალდებულებების დაცვა. ამ მიზნით, საქართველოს პარლამენტმა უნდა მიიღოს კანონი ეკოლოგიური მიზეზით ადგილნაცვალ პირთა შესახებ. დახმარების ამ პროგრამამ ეკოლოგიურ მიგრანტებს ხელი უნდა შეუწყოს ეკონომიკურ ადაპტაცაში ჩასახლების ყველაზე რთულ _ პირველ პერიოდში. ჩასახლების დროს ეკომიგრანტებს ხელი უნდა შეეწყოთ ფინანსური დახმარებებით. სახელმწიფოს დახმარების გარეშე ეკომიგრანტისათვის უკიდურესად ძნელია ახალი ცხოვრების დაწყება უცნობ ადგილას. საქართველოს შიგნით ადგილნაცვალ პირთა (ეკოლოგიური თუ ომის მიზეზით) უკვე არსებული გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ 10, 15 ან 20 წლის შემდეგაც კი, ადგილნაცვალი პირები სუსტად არიან ადაპტირებულნი მათი დასახლების ადგილას. ადგილნაცვალი პირები საზოგადოების ერთ-ერთ უღარიბეს სეგმენტად რჩებიან.”
მთავრობის პოლიტიკა და ეკოგანსახლების მენეჯმენტი ბოლო 25 წლის განმავლობაში, სულ მცირე, არამყარი იყო, სუსტად დაგეგმილი და ცალკეულ ჩარევებზე დაფუძნებული, თუ სრულებით უგულებელყოფილი არა.

საქართველოში  50 ათასი მეწყრული უბანი და 3 000_მდე ღვარცოფული ხევია აღრიცხული. მათზე მეწყერსაწინააღმდეგო ღონისძიება ვერ განხორციელდება, მაგრამ მოსახლეობის დაცვისა და ეკონომიკური ზარალის თავიდან აცილების მიზნით საჭიროა მუდმივი მეთვალყურეობა და ამასთან გასატარებელია პროფილაქტიკური სამუშაოებიც.

This slideshow requires JavaScript.

ლეჩხუმი მეწყერსაშიში ზონაა. მოსახლეობას პრობლემას უქმნის მდინარეები ცხენისწყალი და ლაჯანური. სპეციალისტების თქმით 15-20 წელიწადში ალბათ ლეჩხუმი დაიცლება. 20 წლის წინათ ლეჩხუმში 25 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა. მეწყრული მოვლენებისა და მძიმე სოციალური ყოფის გამო რაიონიდან ხალხი გაიქცა. ამჟამად რაიონში დაახლოებით 16 700 ადამიანი ცხოვრობს. ლაჯანურ-ჰესმა ლეჩხუმს უზარმაზარი ზიანი მიაყენა. სილა და ლამი დაბლობში ჩამოდის. შემკვრელ აუზს უზარმაზარი ტერიტორია უკავია და ჰაერს ანესტიანებს. მდინარეების ხშირი ადიდების გამო 400-500 ჰექტარი მიწა სოფლის მეურნეობისთვის უვარგისი გახდა.
გეოლოგიის სახელმწიფო დეპარტამენტის ბოლო მონაცემებით, საშიშ ზონაში 3 000-მდე დასახლებული პუნქტი, 40 000-ზე მეტი ოჯახი და 4,7 მლნ ჰექტარი ტერიტორიაა.
კვლევები ადასტურებს, რომ ბუნებრივი და ანთროპოგენური ფაქტორების გართულებების გამო, ეკოსისტემაში კრიზისული სიტუაცია შეიქმნა,
მიწის ზედაპირზე მიმდინარე გეოლოგიური პროცესების საშიშროებას ზრდის ბუნებრივი ლანდშაფტის ფუნქციონალური კავშირების მკვეთრი ანთროპოგენური დესტაბილიზაცია ადამიანის ზღვარგადასული საქმიანობით (ტყის მასივების უსისტემო ჩეხვა, მიწების ათვისება, ახალი სატრანსპორტო ობიექტების მშენებლობა, რეკონსტრუქცია და სხვა),~ – ამბობენ სპეციალიტები.
ცაგერის რაიონში ორი დიდი მდინარეა, ლაჯანურა და ცხენისწყალი. არავის შეუძლია იწინასწარმატყველოს, რამდენ ქვა-ღორღს ან ლოდს ჩამოიტანს ადიდებული მდინარეები მთიდან. მოსახლეობა სტიქიას ცარიელი ხელებით ებრძვის.

მსოფლიო ბაზარზე, გენური ინჟინერიით მიღებული პროდუქტების ზრდის მიუხედავად, მომხმარებელი მათ მაინც ფრთხილად ეკიდება. 1990 წლების მიწურულს გმ მცენარეებისადმი წინააღმდეგობა ყველა კონტინენტზე გაიზარდა. ბევრმა ქვეყანამ იმ სასურსათო დახმარებაზე, რომელიც გმ საკვებს შეიცავდა უარი თქვა.
სოფლის მეურნეობაში გენურ-საინჟინრო სამუშაოების დანერგვის პოტენციურ საფრთხეებზე ბევრი შეიძლება ითქვას: ტრანსგენური მცენარე წარმოადგენს ახალ ორგანიზმს ახალი თვისებებით.

შეიძლება ეს თვისებები საზიანო აღმოჩნდეს, როგორც ადამიანისათვის, ისე ეკოსისტემისათვის (მწერებისადმი მდგრადობის გენი შეიძლება მრავალ სხვა მცენარეშიც გადავიდეს, რაც მწერების პოპულაციის გადაშენებას გამოიწვევს. ამის მაგალითები უკვე არსებობს).
გენური ინჟინერიით, რომელიც სახეობათაშორის ბარიერს არღვევს, შესაძლებელია გენების აღება და გადატანა ერთმანეთისაგან ძალიან დაშორებულ სახეობებს შორისაც. გენ-მოდიფიცირებული პროდუქტების კომპონენტები შეიძლება აღმოჩნდეს არა მხოლოდ ალერგენები, მაღალტოქსიკურებიც ანუ ქიმიურად საშიში ცოცხალი ორგანიზმებისათვისაც. მაგ: მხოლოდ რამდენიმე წლის მოხმარების შემდეგ, გახდა ცნობილი ასპარტამის სახელით გავრცელებული კვების დანამატით გამოწვეული სერიოზულ გვერდით მოვლენებზე, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში უსაფრთხოდ ითვლებოდა და კვებისა და ფარმაცევტულ წარმოებაში მისი გამოყენება 100-ზე მეტ ქვეყანაში იყო დაშვებული. ასპარტამი, როგორც შაქრის შემცვლელი, რეკომენდირებული იყო შაქრის დიაბეტით დაავადებულთათვის, ასევე, ვისაც სიმსუქნის პრობლემა აწუხებდა, ან სურდა აეცილებინა კარიესის. მას იყენებდნენ 5 ათასზე მეტი დასახელების პროდუქციის წარმოებაში (“ჩოცა-ცოლა ლიგჰტ”, “Pეპსი-ცოლა ლიგჰტ”, იოგურტის, რძიანი დესერტების, ნაყინის, საღეჭი რეზინების და სხვ.).

პირველი ტრანსგენი
კომპანია “ჩალგენე”-მ პირველი კომერციული ტრანსგენი “Fლავრ შავრ” ჯიშის პომიდორი შექმნა, რომელიც აშშ-ს სუპერმარკეტებში 1994 წელს გამოჩნდა. თუმცა, წარმოებასთან და ტრანსპორტირებასთან დაკავშირებული პრობლემების გამო, სამი წლის შემდეგ, მისი რეალიზაცია შეწყდა. თავიდან გენმოდიფიცირებული მცენარეების თესვას მასშტაბური ხასიათი არ ჰქონია.
1996 წლიდან მდგომარეობა მკვეთრად შეიცვალა. 1998 წელს მსოფლიოს 45 ქვეყანაში (განსაკუთრებით აშშ-ში, კანადასა და დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში), 60 სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურაზე 25 ათასზე მეტი საველე ცდა ჩატარდა. 1997 წელს, წინა წელთან შედარებით, ტრანსგენური სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ნათესების საერთო ფართობი მსოფლიოში 4,5-ჯერ გაიზარდა. 1998 წელს 30 მლნ ჰა-ს გადააჭარბა, 2003 წლისათვის ამ სახის ნათესებს 60 მილიონი ჰექტარი ეკავა. ტრანსგენური მცენარეების გაშენებაში აშშ, არგენტინა, კანადა და ჩინეთი მსოფლიო ლიდერები არიან.
გენური ინჟინერიით მიღებული მცენარეებიდან გავრცელებულია სოიო (1995 წლიდან აშენებენ). შემდეგ სიმინდი, ბამბა, თამბაქო, პომიდორი, კარტოფილი და ა.შ.
გენეტიკურად მოდიფიცირებული კულტურები, როგორც კვების პროდუქტების, ისე საკვები დანამატების წარმოებაში გამოიყენება. მაგალითად, სოიოსგან მიიღება სოიოს რძე, რომელსაც ჩვილი ბავშვები ნატურალური რძის მაგივრად იღებენ. სოიოს ლეციტინი (E322) გამოიყენება საკონდიტრო წარმოებაში, როგორც ემულგატორი და სტაბილიზატორი, ხოლო სოიოს ქერქი _ ქატოს, ბურბუშელას და სხვა საკვების წარმოებაში. დიდი რაოდენობითაა ისეთი პროდუქტების შემადგენლობაში, როგორიცაა პური, ძეხვი, შოკოლადი და სხვ.
მოდიფიცირებული კარტოფილი და სიმინდი ჩიფსების დასამზადებლად გამოიყენება. მისგან მიღებული სახამებელი კი საკონდიტრო და პურის საცხობ მრეწველობაში, ასევე სხვადასხვა სოუსების, კეტჩუპების (საწებლების) და მაიონეზების მისაღებად. სიმინდისა და რაფსის ზეთს დანამატის სახით იყენებენ მარგარინში, პურ-ფუნთუშეულში და სხვა.
“Gრეენპეაცე”-ის სპეციალისტებმა მოამზადეს იმ პროდუქტების ჩამონათვალი (მწარმოებელი კომპანიის მითითებით), რომლებიც შეიცავენ ან შეიძლება შეიცავდნენ გენ-მოდიფიცირებულ კომპონენტებს. ეს ნუსხა ხელმისაწვდომია ინტერნეტის ყველა მომხმარებლისათვის. მასში შესულია ცნობილი კომპანიების (Hერსჰეყ’ს, ჩადბურყ და Mარს) ფართოდ გავრცელებული შოკოლადის ნაწარმი (Fრუიტ&Nუტ, M&M, შნიცკერს, თწიხ, Mილკყ ჭაყ), ჩოცა-ჩოლა-სა და Pეპსი ჩოლა-ს უალკოჰოლო სასმელები (ჩოცა-ჩოლა, შპრიტე, Pეპსი, 7-Uპ); შოკოლადის სასმელი Nესქუიკ (კომპანია Nესტლე), ფირმა Dანონ-ის იოგურტები, Pროცტერ & Gამბლე-ის ჩიფსები, Kნორრ-ის სოუსი, Lიპტონ-ის ჩაი, Pარმალატ-ის ორცხობილები, საღეჭი რეზინები შტიმოროლ და ჭრიგლეყ’ს და სხვა.
გენ-მოდიფიცირებულ საკვებთან დაკავშირებით, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საკითხს ანტიბიოტიკებისადმი მდგრადობაც წარმოადგენს.

ბიომრავალფეროვნების დაცვა
გენმოდიფიცირებული (გმ) პროდუქტების მიმართ 1990 წლიდან ევროპაში გაიზარდა გარემოსდაცვითი და სამომხმარებლო ორგანიზაციების, ფერმერების, მოსახლეობის ნაწილის წინააღმდეგობა. ევროპის ხუთმა ქვეყანამ (ავსტრია, ლუქსემბურგი, საფრანგეთი, საბერძნეთი და დიდი ბრიტანეთი) გმ მცენარეებზე გარკვეული აკრძალვები დააწესა. გენმოდიფიცირებულ ორგანიზმებიდან თავისუფალი ზონების შექმნას ითვალისწინებს ევროკავშირის მთელი რიგი ქვეყნების კანონმდებლობები.
აკრძალვები შემოიღეს აზიასა და ლათინურ ამერიკაშიც. ბევრმა სამხრეთულმა ქვეყანამ უარი თქვა იმ სასურსათო დახმარებაზე, რომელიც გმ საკვებს შეიცავდა.
1999 წლის ივნისში ევროკავშირის ხუთმა წევრმა ქვეყანამ: დანიამ, საფრანგეთმა, საბერძნეთმა, იტალიამ და ლუქსემბურგმა გამოსცეს ოფიციალური დეკლარაცია ე.წ. დე ფაქტო მორატორიუმი, რამაც ხელი შეუშალა გმ მცენარეების შემოღწევას ევროპის ბაზარზე. (ბიომრავალფეროვნების დაცვის კონვენცია მიღებულია გაერო-ს გენერალური ასამბლეის მიერ. ხელმოწერილია რიო-დე-ჟანეიროში 1992 წლის 5 ივნისს. ძალაში 1993 წლის დეკემბერში შევიდა. ხელმოწერილია ევროგაერთიანებისა და 162 სახელმწიფოს მიერ. კონვენციის სამდივნო იმყოფება მონრეალში.)
საქართველო ბიომრავალფეროვნების დაცვის კონვენციას 1994 წელს შეუერთდა. (კონვენციის ფონდში საწევრო გადასახადი შეადგენს დაახლოებით 12 ათას აშშ დოლარს წელიწადში.) საქართველომ მიიღო ის უფლებები, რასაც კონვენცია აძლევს მის მხარეებს გენეტიკური რესურსებიდან მიღებული მოგების სამართლიანი განაწილების საკითხებში. აღნიშნული კონვენციის თანახმად, საქართველო ვალდებულია არეგულიროს, აკონტროლოს და შეამციროს ბიოტექნოლოგიებით მიღებული გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების გამოყენება და გამოთავისუფლება ბუნებაში. ამ კონვენციის დანართი – “ბიომრავალფეროვნების შესახებ კონვენციის ბიოუსაფრთხოების კარტაჰენის ოქმი” – ერთადერთი საერთაშორისო საბუთია, რომელიც მთლიანად მიძღვნილია გენეტიკურად მოდიფიცირებულ ორგანიზმების კონტროლისაკენ – რატიფიცირებულია 50-ზე მეტი ქვეყნის მიერ და ძალაშია შესული.

სტატისტიკა
გმო-ს იმპორტის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებისას, ქვეყანამ მხედველობაში უნდა მიიღოს პრობლემის არა მხოლოდ სამეცნიერო, სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტებიც;
თუმცა, ტრანსგენური კულტურების თესვა “სტანდარტული” 12%-იანი მატებით იზრდება. მათზე მოდის მსოფლიო სოიას წარმოების 45%, სიმინდის – 10%, ბამბის – 20% და რაფსის 11%. ამჟამად აშშ-ში ტრანსგენურ კულტურებზე მოდის სოიას 75%, სიმინდის 34% და ბამბის 71%.
ევროპის ბევრ ქვეყანაში გენმოდიფიცირებული კარტოფილით და პომიდვრით დაკავებული ფართობები პრაქტიკულად ნულზეა დასული, რაც არსებულ სიტუაციაში მათი გამოყენების არაპერსპექტიულობაზე მეტყველობს;
გენური ინჟინერიით მიღებული ორგანიზმების (გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების – გმო), გავრცელება ბიომრავალფეროვნებისათვის, ისეთივე საშიშროებას წარმოადგენს, როგორც უცხო სახეობების ჩასახლება ახალ გარემოში. ახალი ნიშან-თვისება, რომელსაც გმო მცენარეები შეიძენენ, მათ უფრო კონკურენტუნარიანს გახდის ადგილობრივ ჯიშებთან შედარებით, რამაც შესაძლებელია სერიოზული ეკოლოგიური დარღვევები გამოიწვიოს. (ბოლო დროის მონაცემებით, მსოფლიოში ყოველწლიურად მცენარეთა და ცხოველთა 30-მე სახეობა ქრება, რაშიც გმო გავრცელების დიდი წვლილია. გაეროს კვებისა და სოფლის მეურნეობის ოფისის გამოკვლევის მიხედვით, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების 75%, ჯერ კიდევ წინა საუკუნის დასაწყისში გადაშენდა).
აშშ-ში გადაშენების პირას მყოფი მცენარეების 42% განსაკუთრებული რისკის ქვეშაა უცხო სახეობების ფართოდ გავრცელების გამო. აშშ-ის შიდა საქმეების დეპარტამენტის მონაცემებით, ქვეყანას მათი დაცვა, ყოველწლიურად, სულ მცირე 123 მილიონი დოლარი მაინც უჯდება.
გენმოდიფიცირებული პროდუქციის საკვებად გამოყენების მომხრეების მთავარი არგუმენტი, თავად სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მახასიათებლებია, რომელთაც ბიოინჟინერიის მეთოდების გამოყენებამ მრავალი სასარგებლო თვისება შესძინა. კერძოდ, ეს კულტურები უფრო მდგრადები გახდნენ დაავადებების, მავნე მწერებისა და, რაც მთავარია, პესტიციდების მიმართ, რომელთა უარყოფითი გავლენაც ადამიანის ორგანიზმზე დიდი ხანია დამტკიცებულია.
2000 წელს გლობალური გარემოს დაცვის ფონდის (GEFGEF) საბჭოს სესიაზე `ბიოუსაფრთხოების ეროვნული სისტემების განვითარების” პროგრამა დამტკიცდა, საქართველოში, აღნიშნული პროგრამის ეგიდით, პროექტის განხორციელება 2002 წელს დაიწყო და მას კოორდინაციას უწევს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო.
საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობა არ არეგულირებს გენმოდიფიცირებულ ორგანიზმებთან დაკავშირებულ საკითხებს (გარდა ”ბიოლოგიური აგროწარმოების განხორციელების შესახებ” საქართველოს კანონისა _ III თავი, მუხლი 8 _ რომელიც კრძალავს ცხოველთა საკვები დანამატების სახით გენმოდიფიცირებული ორგანიზმებისა და მათი პროდუქტების გამოყენებას). საქართველოს ტერიტორიაზე გენმოდიფიცირებული ორგანიზმების მოხვედრის ძირითად წყაროს ტრანსსასაზღვრო გადაადგილება წარმოადგენს.

გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმები
“გმო-საგან მიღებული ფერმენტებით საერთაშორისო სავაჭრო ბრუნვა ბოლო 10 წლის განმავლობაში, 68 მლნ აშშ დოლარიდან 24 მილიარდამდე გაიზარდა.
სამკურნალო წამლების 30%, გენეტიკურად მოდიფიცირებული მიკროორგანიზმებისაგანაა მიღებული. შიდაწვის ძრავის საწვავის 6%, რომელსაც ავტომობილებისათვის და ტრაქტორებისათვის გამოიყენებენ, მიიღება ტრანსგენური მცენარეული მასიდან წარმოებული ბიოდიზელით, რომელშიც ნავთობიდან წარმოებული დიზელის საწვავი მხოლოდ 15%-მდეა. ტანსაცმელიც კი – შესაძლებელია ამ ტექნოლოგიების გამოყენებით მიღებული მცენარეების (ძირითადად ბამბის კულტურის) იყოს,” _ ამბობს პროფ.ავთანდილ კორახაშვილი, რომელიც წლებია გენეტიკურად მოდიფიცირებულ ორგანიზმებზე მუშაობს.
საცდელ მინდვრებზე დამცავი ზონებისა და წინასწარი გაფრთხილების გარეშე უკვე იზრდება გენური ინჟინერიის საშუალებით მიღებული სოია, სიმინდი, ბამბა, (მარტო ამ 3 კულტურაზე მოდის გმო-ს ნათესების 71%), შაქრის ჭარხალი, კარტოფილი, თამბაქო, მარწყვი, სხვადასხვა ყვავილები და ა.შ.
გენების ფუნქცია `მთლიანად დამოკიდებულია იმ გარემო პირობებზე, რომელშიც ისინი იმყოფებიან~, _ ამბობს ბარბარა მაკკლინტოკი (Bარბარა Mცჩლინტოცკ), 1983 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი გენური ინჟინერიის დარგში ჩატარებული გამოკვლევებისათვის.

რა არის გენური ინჟინერია?
ზოგიერთის აზრით, ბუნებრივი გაგრძელებაა იმ ბიოტექნოლოგიური პროცესების, რომლებსაც ადამიანი დასაბამიდან იყენებდა – ღვინის დაყენებისა და პურის ცხობიდან დაწყებული, მცენარეთა და ცხოველთა სელექციით დამთავრებული. მართალია, დღეისათვის საკვებად გამოყენებული მარცვლეული ძნელად თუ წააგავს იმ ველურ წინაპარს, რომლისგანაც ის ადამიანმა ხელოვნური შერჩევის გზით მიიღო, მაგრამ ასეთი გადარჩევის ტრადიციული ფორმა თვისობრივად მნიშვნელოვნად განსხვავდება გენური ინჟინერიისაგან.
ბუნებაში გენეტიკური მრავალფეროვნება გარკვეული საზღვრების პირობებში ყალიბდება, ანუ – ვარდი შესაძლებელია შეჯვარებული იყოს განსხვავებული ჯიშის ვარდთან, მაგრამ მას ვერასოდეს შევაჯვარებთ კომბოსტოსთან. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც სახეობები ახლონათესაურ კავშირში არიან და მათი შეჯვარება ხერხდება, შთამომავლობა, როგორც წესი, უნაყოფოა. მაგალითად, ცხენი შეიძლება შეეჯვაროს ვირს, მაგრამ მათი შთამომავალი ჯორი შთამომავლობას ვერ იძლევა. გენური ინჟინერია კი ასეთ ბარიერებს არღვევს. დღეისათვის გენური ინჟინერიის გზით შესაძლებელია გენების აღება და გადატანა ერთმანეთისაგან ძალიან დაშორებულ სახეობებს შორისაც კი; მაგალითად, მცენარეებში შეიძლება გენები გადავიტანოთ ბაქტერიებიდან, ვირუსებიდან, მწერებიდან, ცხოველებიდან და ადამიანებიდანაც კი.
“მოლეკულური ბიოლოგიის დარგის მეცნიერების აზრით, სახეობის ცნებაში არაფერია განსაკუთრებით ხელშეუხებელი. ისინი ვერ ხედავენ ეთიკურ პრობლემას სახეობიდან სხვა სახეობის მემკვიდრულ აპარატში ერთი, ხუთი და თუნდაც ასი გენის გადატანაში. მათ მიაჩნიათ, რომ ამით ისინი მხოლოდ გენის ქიმიურ კოდს ცვლიან და არა განსაზღვრული ცხოველის მთლიან სპეციფიკას.~ (ჟერემყ ღიფკინ, 1998). ხშირად დავობენ, რომ შესაჯვარებელი სახეობების გენების ურთიერთჩანაცვლება მეცნიერული აღმოჩენა არ არის, რადგან ევოლუციის პროცესში ბაქტერიები და ვირუსები ხშირად ახდენენ გენების ჩანაცვლებას სახეობებს შორის. ამჟამად მცენარეებში და ადამიანში აღმოჩენილია შესაბამისად 25 და 27 ათასი გენი, რომლის თუნდაც ერთი გენის შეცვლა ან ჩანაცვლება იწვევს სერიოზულ ცვლილებებს. გენური ინჟინერია მხოლოდ ბუნებრივ პროცესს აჩქარებს.
აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2006 წლის 1 იანვრისათვის გამოქვეყნებულია გმო-ს 16 მცენარის 68 ჯიშ-პოპულაცია, რომელთა წარმოება და გამოყენება ნებადართულია. ამ ჩამონათვალში ძირითადად ლიდერობენ: სოია, სიმინდი, ბამბა, პომიდორი, რაფსი, შაქრის ჭარხალი.
საერთაშორისო კომპანია `მონსანტო-“ს ჰერბიციდი რაუნდაპი მსოფლიოში ყველაზე კარგი გასაღების ბაზრის მქონე პრეპარატია. კომპანიის 9 მილიარდ აშშ დოლარიანი წლიური შემოსავლის 17%, სწორედ მის წილზე მოდის. თუმცა აშშ-ის პატენტს ჰერბიციდ რაუნდაპზე 2000 წლის ბოლოს ვადა გაუვიდა, მონსანტომ შეძლო ეფექტურად გაეფართოვებინა მისი მოქმედების ვადა და მონოპოლია. კერძოდ, აშშ-ს ფერმერები, რომლებსაც მონსანტოს გენური ინჟინერიით მიღებული სოია მოჰყავთ, ხელს აწერენ კონტრაქტს, რომლის მიხედვითაც სხვა ჰერბიციდების გამოყენების შემთხვევაში ისინი კანონით დაისჯებიან.
პირველი სერიოზული ნეგატიური რეაქცია ევროპაში გენეტიკურად მოდიფიცირებულ კულტურების მარცვლეულზე 1996 წელს მოხდა, როცა ამსტერდამში აშშ-დან შევიდა გემი 200 000 ტ სოიას მარცვლით ევროკავშირის ქვეყნებისათვის. მაშინ `გრინფის~-ის 400-ზე მეტი აქტივისტი გამოვიდა ჰამბურგში მოთხოვნით – `ჩვენ არ გვინდა ვიყოთ ლაბორატორიის სასინჯი კურდღლები, შეიტანეთ გენურად შეცვლილი სოია თქვენს საკვებში~.
ასეთი გამოსვლები ინტენსიურად მიმდინარეობდა გერმანიაში. მაქს პლანქის ინსტიტუტის გენეტიკურად მოდიფიცირებული რაფსის ნათესები 14-ჯერ დაარბიეს. ამ დღიდან მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის მეცნიერთა, ფერმერთა და მომხმარებელთა აზრი ორ ჯგუფად გაიყო. ერთნი შეშფოთებას გამოთქვამდნენ, რომ გენურად მოდიფიცირებული კულტურები უარყოფითად მოქმედებდნენ იმ ცოცხალ ორგანიზმებზე. მეცნიერთა მეორე ჯგუფი ამტკიცებდა, რომ გენეტიკურად მოდიფიცირებული კულტურები უარყოფითად არ მოქმედებენ ადამიანის და პირუტყვის ორგანიზმზე.
ამ მოვლენის შემდეგ, დღის წესრიგში დადგა საკითხი – უფრო მეტი დამაჯერებლობით დაესაბუთებინათ ან უარეყოთ გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების ზიანი ან უვნებლობა, ვინაიდან ევროპის ზოგიერთი ქვეყნის (გერმანია, ავსტრია, შვეიცარია) სუპერმარკეტებმა და ჰიპერმარკეტებმა მიიღეს გადაწყვეტილება არ ევაჭრათ გენეტიკურად მოდიფიცირებული პროდუქტებით, ვინაიდან მათი მეხსიერებიდან ჯერ კიდევ არ გამქრალიყო ბრიტანული ე.წ. `გიჟი ძროხების~ კრიზისი და მასთან დაკავშირებული უზარმაზარი ეკონომიური ზარალი.
ანალოგიური აჟიოტაჟი ატყდა ცხრა წლის წინ, საქართველოში, როცა ამერიკული ორგანიზაცია AჩDI-VOჩA-მ შემოიტანა გენური ინჟინერიით გამოყვანილი კოლორადოს ხოჭოს მიმართ რეზისტენტული კარტოფილი. მაშინ ეს საკითხი პარლამენტის აგრარულ საკითხთა კომიტეტის საგანგებო განხილვის საგანიც კი გახდა. ჩვენი ქვეყნის მეცნიერების და პრაქტიკოსების აზრიც აქ ორად გაიყო.
ბაქტერიული გენით მიღებული ტრანსგენური კულტურების მოსავლიანობა 30-35%-ით მაღალია და 40%-ით უფრო რენტაბელური, ვიდრე ჩვეულებრივი კულტურების ტრადიციული აგროტექნიკის პირობების შემთხვევაში. ოპონენტებს ხშირად მოჰყავთ `დუსტის~ შემთხვევა, რომლის მავნეობაზე დღეს არავინ კამათობს, მაგრამ თავის დროზე მისი გამოყენება სასიცოცხლო ინტერესებით იყო განპირობებული – კერძოდ, დუსტმა კაცობრიობა ტოტალური შიმშილისაგან იხსნა და მრავალ ქვეყანას შეუნარჩუნა გენოფონდი და ბიომრავალფეროვნება განადგურებისგან გადაარჩინა.
მსოფლიოში ყოველწლიურად იზრდება გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების წარმოება და შესაბამისად, მსოფლიო ბაზარზე გენმოდიფიცირებული კვების პროდუქტების რაოდენობა მატულობს, რომელთა შორისაა მოსახლეობის კვებაში და მ.შ. საქართველოს მოსახლეობის კვებაშიც ფართოდ მოხმარებული პროდუქტებიც. მაგალითად, მოსკოვში “გრინფისის” მიერ 2002 წელს ჩატარებული კვლევების თანახმად, ბავშვთა კვების და ხორცპროდუქტების 30%-ში არსებობდა გენეტიკურად მოდიფიცირებული ცხიმები, თანაც ამის თაობაზე არ იყო მარკირება (ეტიკეტირება). ცხადია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურების გენების მოდიფიცირება მათ ანიჭებს მდგრადობას სხვადასხვა პესტიციდების, დაავადებების, მღრღნელების მიმართ, ზრდის შენახვის ვადებს, მაგრამ სასურველია გენების გამოხატვის გაუთვალისწინებელი ეფექტების, მაგ. პროდუქტების კვებითი ღირებულების შეცვლის, ალერგიული ან ტოქსიკური რეაქციებისა და შორეული შედეგების შეფასების ჩატარება, რაც საკმაოდ გართულებულია. მედიკოსების ერთი ნაწილი ამტკიცებს, რომ “საუკუნის დაავადების”-ალერგიის ძირითადი მიზეზი, სწორედ გმო-ს გავრცელებაა. (ჰტტპ://რესისტ.რუ/ნოთNჩ/ანალყსის/ტგპ3/).
საქართველოში მოედინება უამრავი მცენარეული და მიკრობული საკვები და მედიკამენტები, გაჯერებული გმო-ით ან მისი ინგრედიენტებით. ამის კარგი მაგალითია საქართველოს ბაზარზე მეტად პოპულარული ბანანები, რომელთა ტრანსგენობას მათი თითქმის 2-ჯერ დიდი ზომაც ამტკიცებს.
პროფ.ავთანდილ კორახაშვილის აზრით, საქართველოში საკვები პროდუქტების უსაფრთხოების კონტროლის სისტემის გარდა, აუცილებელია შეიქმნას რისკის შეფასების ეროვნული პროცედურა და შემუშავდეს გენმოდიფიცირებული საკვები პროდუქტების უსაფრთხოების მონიტორინგის სისტემა, და არავითარ შემთხვევაში არ უნდა შეგვექმნას შთაბეჭდილება, რომ გმო-ს პროდუცენტები დაინტერესებულნი არიან გმო-ს უკონტროლო გავრცელებით: მაგალითად, გმო-ს პიონერმა ფირმამ “მონსანტო”-მ დაამუშავა ტექნოლოგია “ტერმინატორი”, რომლის მეშვეობითაც შეუძლებელი ხდება მოსავლის ნაწილის სათესლე მასალად გამოყენება, და ყოველწლიურად აუცილებელი ხდება ფირმის წარმომადგენლებზე გასვლა და ნებართვის აღება. ევროკავშირის მრავალ ქვეყანაში გამოცხადებულია მორატორიუმი გმო პროდუქტებზე, ხოლო საკვებში მისი 0,9%-ის არსებობის შემთხვევაში (ძირითადად ინგრედიენტების ხარჯზე), ევრორეგულიაციებით სავალდებულოა მისი პროდუქტის ეტიკეტზე აღნიშვნა.
ამჟამად, საქართველოში მიმდინარეობს ბიოტექნოლოგიის იმ მეთოდების ათვისება, რომელიც საშუალებას იძლევა ჩვეულებრივ და გენეტიკურად მოდიფიცირებულ კულტურებს შორის განსხვავება დადგინდეს. მას საფუძვლად უდევს მოლეკულური კლონინგის ლაბორატორიული გამოკვლევების მეთოდიკა აგარის ჟელეზე ელექტროფორეზის გამოყენებით. ეს პირველ რიგში საჭიროა იმისათვის, რომ კონტროლი დავაწესოთ ჩვენს ქვეყანაში გენური ინჟინერიის პროდუქციის იმპორტზე, რაც მნიშვნელოვნად აამაღლებს ექსპორტიორი ქვეყნების თვალში საქართველოს იმიჯს და არ მისცემს მათ საშუალებას მიკვლევადობის გარეშე აწარმოონ ასეთი პროდუქციის საქართველოში ექსპორტი.

არა, ამ პოსტს იმიტომ არ ვწერ, რომ დღეს ბავშვთა საერთაშორისო დღეა, არც იმიტომ რომ ნინოობაა. ისე, უბრალოდ მომინდა ეს პოსტი სწორედ 1 ივნისისთვის დამემთხვია, ფოტოებსაც ძალიან დიდხანს ვეძებდი… უი, მართლა, დღეს GHN-ის დაბადების დღეცაა. ცოდვა გამხელილი სჯობს დამპატიჟეს, როგორც ყოფილი თანამშრომელი და გამომშვები რედაქტორი. თუმცა არ წავედი. მიზეზად ჩემი ქმრის სიძის მამის გასვენება მოვიდე. არა, გასვენებაში კი ვიყავი, მაგრამ სურვილი რომ მქონოდა, იქაც წავიდოდი, ასეა თუ ისეა, არც ეს სააგენტო ფლობს ბუნების, ან გარემოს, ან რა ვიცი კიდე, რისი დაცვის ტიტულს. მაგრამ მაინც მინდა მივულოცო დაბადების დღე… სათქმელს რამდენჯერ გადავუხ-გადმოვუხვიე. მაგრამ ეს მხოლოდ იმის ბრალია, რომ ჩემი მეუღლის ნაცვლად, იმ ქელეხში მე ვსვავდი, გინდა ბოღმა დაარქვით, გინდა თავმოყვარეობა, გინდა კომპლექსების შემოტევა. მინდოდა და ვსვავდი. და მთელი გზა, მართლა იმაზე ვფიქრობდი, რომ დღეს ეს პოსტი გამეკეთებინა, უბრალოდ, დამედო ჩემი ფოტოები… და მეთქვა _ ნუ მოჭრით ხეს… სწორედ, ამ დღეს, როცა ბავშვთა საერთაშორისო დღეა, რადგან ყოველი მოჭრილი ხე, თითოეული ბავშვის მომავალზე აისახება. და თუ არ შეგვიძლია ვალი მოვიხადოთ და თითო ხე მაინც დავრგოთ, ნუ მოვჭრით მაინც, თუნდაც ამ დღეს…

This slideshow requires JavaScript.

საქართველოში წყლის რესურსების დეგრადაცია
წყლის რესურსებს უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება მოსახლეობისათვის ხელსაყრელი საცხოვრებელი პირობების უზრუნველყოფის, ეკონომიკის ნორმალური ფუნქციონირებისა და გარემოს შენარჩუნებაში. მოსახლეობის,  მრეწველობის, ენერგეტიკის და სოფლის მეურნეობის წყლით უზრუნველყოფა ერთ-ერთი პრიორიტეტული ამოცანაა ქვეყნების ნორმალური ფუნქციობისათვის.
მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში შექმნილია მტკნარი წყლის საერთო დეფიციტი, ამის მიზეზებია –  წყლის  ობიექტების არასაკმარისად გაწმენდილი ჩამდინარე წყლებით და სამრეწველო ნარჩენებით დაბინძურება, ბუნებრივი წყალშემკრები ფართობების შემცირება, ტყის მასივების განადგურება, სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის არასწორი მეთოდებით წარმოება. 1975 წლიდან 1990 წლამდე ევროპაში სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მოცულობამ საგრძნობლად იმატა და შეადგინა წელიწადში 300 კგ-დან (იტალიაში) 500 კგ-მდე (ფინეთი) ერთ სულ მოსახლეზე.
წყლის ეკოლოგიური სისტემების მუდმივი დეგრადაციის ერთ-ერთ მიზეზს წარმოებისა და მოხმარების არსებული სტრუქტურების და მეორეს მხრივ წყლის რესურსების გამოყენებისადმი წაყენებული მოთხოვნების შეუსაბამობა წარმოადგენს. ასეთი მდგომარეობაა პრაქტიკულად ყველა ქვეყანაში, მათ შორის ეკონომიკურად განვითარებულ ქვეყნებში.
ბუნებრივი წყლების დაბინძურების წყაროებია: ატმოსფერული ნალექები, რომლებიც ჰაერიდან ჩამორეცხილ, სამრეწველო წარმოშობის პოლუტანტებს შეიცავენ; სამრეწველო ჩამდინარე წყლებს, რომლებიც შეიცავენ შავი მეტალურგიის, ქიმიური, ხე-ტყის ქიმიური, ნავთობმრეწველობის ნარჩენებს; ქალაქის ჩამდინარე წყლებს, რომლებიც შეიცავენ საყოფაცხოვრებო ჩანადენს, სხვა დამაბინძურებლებს.
ბუნებრივი წყლების დაბინძურების პროცესში განსაკუთრებული ყურდღება ეთმობა ნავთობით, მძიმე ლითონებით, რთული ორგანული ნივთიერებებით (პესტიციდები, დეტერგენტები და სხვა) და ბიოგენური ნივთიერებებით (ფოსფატები, ნიტრატები) დაბინძურებას.
ნავთობპროდუქტები საკმაოდ სერიოზულ გავლენას ახდენენ წყლის გარემოსა და მის ბინადრებზე. სპეციალისტთა განცხადებით, მსოფლიო ოკეანის წყლებში ნავთობპროდუქტების ყოველწლიურმა მოხვედრამ, ამჟამად 10 მლნ ტონას მიაღწია. წყლის ობიექტთა დაბინძურების წყაროს წარმოადგენს თანამედროვე სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაც, რის შედეგადაც წყლის გარემოში ხვდება მნიშვნელოვანი რაოდენობის პესტიციდები.
ბუნებრივი გარემოს დაბინძურების შედეგად, ადამიანის მიერ მოხმარებულ წყალში შეიძლება მოხვდეს, როგორც შხამქიმიკატების (პესტიციდების), ისე სასუქის სახით გამოყენებული ორგანული ნაერთების უდიდესი რაოდენობა. მაგალითად, წყალსადენის წყალში, რომელსაც იყენებს აშშ-ს მოსახლეობა, აღმოჩენილია 50-მდე სხვადასხვა პესტიციდი. გრუნტის წყლების აღნიშნული დაბინძურება სინთეტური ნივთიერებებით, რომელთა შორის კანცეროგენების სახით 23 ორგანული ნაერთი და 5 ლითონია ნაგავსაყრელებზე, ტბორ-დამგროვებლებსა და შთანმთქავ ჭაბურღილებში სამრეწველო ნარჩენების ხანგრძლივი შენახვის შედეგი.
მდინარის, ზღვების წყლებში ტოქსიკური ნივთიერებების მოხვედრამ შეიძლება მიგვიყვანოს იქთიოფაუნის მასობრივ მოწამვლამდე, კვებითი ჯაჭვებით კი სხვა ორგანიზმების მოწამვლამდეც. 1965 წელს რეგისტრირებულია თევზების მასობრივი დაღუპვა ქ. სქევენინგენთან (ნიდერლანდები) სპილენძით მოწამვლის გამო; 1969 წელს თევზების მოწამვლა მდ. რაინში (გფრ) დაკავშირებული იყო მის წყალში ქლორირებული პესტიციდების მოხვედრასთან.
წყალსატევების სამრეწველო დაბინძურებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მძიმე ლითონებს, რომელთაგან ყველაზე ტოქსიკურს მიეკუთვნება კადმიუმი, სპილენძი და ვერცხლისწყალი. მძიმე ლითონებით დაბინძურების მასშტაბების შესახებ შეიძლება ვიმსჯელოთ მონაცემებიდან, რომლებიც ახასიათებენ მსოფლიო წლიურ წარმოებას; თუმცა, უნდა გასათვალისწინებელია სხვა წყაროებიც. მაგალითად, 1.5-2 ათასი ტ ვერცხლისწყალი ყოველწლიურად ხვდება ბიოსფეროში მინერალებისა და მადნების გადამუშავებისას, 0.1-8 ათასი ტ – საწვავის წვისას; ნახშირის წვისას ბიოსფეროში ყოველწლიურად ხვდება დაახლოებით 3.5 ათასი ტ ტყვია, 566 ათასი ტ – გამოფიტვის შედეგად და 110 ათასი ტ გამოაქვთ მდინარეებს.
გარემოში ლითონები, მათ შორის მაღალტოქსიკურნი, ყველაზე ხშირად ხვდებიან წყალსატევებში სამრეწველო ნარჩენების ჩაშვების შედეგად ჩამდინარე წყლებთან ერთად, რომლებსაც ეფექტური გაწმენდა არ გაუვლიათ.

This slideshow requires JavaScript.

გრენლანდიაში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ დაახლოებით XVIII ს-ის შუა პერიოდში წარმოქმნილ ყინულში ტყვიის შემცველობა აღმოჩნდა 25-ჯერ უფრო მაღალი, ვიდრე ყინულში, რომლის წარმოქმნა დათარიღებული იყო ჩვ. წ. აღ-მდე VIII საუკუნით. 1750 წლიდან ტყვიის დაგროვება გრენლანდიის მყინვარებში მუდმივად იზრდებოდა. XX საუკუნის 40-იანი წლებიდან ეს პროცესი გაძლიერდა და დღემდე გრძელდება.
ქრონიკული მოწამვლების დროს ტყვიის ზემოქმედების მთავარ სამიზნეს წარმოადგენს ცენტრალური და პერიფერიული ნერვული სისტემა (ტყვიით გამოწვეული ენცეფალოპათია: თავის ტკივილის განვითარება, ძილის, მეხსიერების დარღვევა, ტრემორის, ჰალუცინაციების განვითარება და ა.შ.). ტყვიით მოწამვლის სხვადასხვა ვარიანტებისას დამახასიათებელია თირკმლების, საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის დაზიანება.
ვერცხლისწყალი და მისი ნაერთები ზოგადი ტოქსიკური მოქმედების ნივთიერებებს მიეკუთვნებიან, რომლებიც ადამიანებში იწვევენ ლეტალურ გამოსავალს, ორგანიზმში ხვდებიან სასმელ წყალთან ერთად, დღე-ღამეში 75-300 მგ რაოდენობით. ყველაზე ტოქსიკურია ორქლოროვანი ცერცხლისწყალი (სულემა), რომლის ერთჯერადი ლეტალური დოზა ადამიანისათვის 0.2-0.5 გ შეადგენს. ვერცხლისწყალი ხასიათდება მაღალი ნეფროტოქსიკურობით, რომელიც იწვევს სწრაფად განვითარებულ თირკმლის უკმარისობას. წყალში ხსნადი მარილების სახით ვერცხლისწყალი დამღუპველ გავლენას ახდენს თევზებსა და წყლის სხვა ორგანიზმებზე 0.006-0.01 მგ/ლ და მეტი კონცენტრაციით.
ვერცხლისწყლით, მოწამვლის დროს, მკვეთრადაა გამოხატული ნერვული სისტემის დაზიანებათა სიმპტომები (დამბლა, მხედველობისა და სმენის მოშლილობა).
ლითონური ვერცხლისწყლით, მისი მარილებითა და ორგანული კომპლექსებით ბიოსფეროს დაბინძურებას შორს მიმავალ არასასურველ ეკოლოგიურ, სანიტარულ-ჰიგიენურ და კლინიკურ-ტოქსიკოლოგიურ შედეგებამდე მივყავართ. ცნობილი მინამატას ყურის (იაპონია) სანაპიროს მოსახლეობის მასობრივი მოწამვლა 1953 წ. ვერცხლისწყლით დაბინძურებული თევზისა და ზღვის სხვა პროდუქტების გამოყენების შედეგად. დაბინძურების წყაროდ იქცა ქიმიური ფაბრიკა, სადაც ვერცხლისწყალი გამოიყენებოდა კატალიზატორის სახით პოლივინილქლორიდის მიღებისას. ამ კატასტროფამ მიიღო მინამატის კატასტროფის სახელწოდება, ხოლო ვერცხლისწყლით მოწამვლამ კი შესაბამისად – მინამატის დაავადებისა. მოცემულ რეგიონში მინამატის დაავადებისაგან დაიღუპა 200-ზე მეტი ადამიანი და მრავალმა ათასმა მძიმე დაზიანებები მიიღო.
სასმელი წყალი შეიძლება დაბინძურებული იყოს ტოქსინებითაც, წყლის დაბინძურება ხდება ტოქსინების გამომყოფ წყალმცენარეთა მასობრივი განვითარების შედეგად იმ წყალსატევებში, სადაც სასმელი წყლის აღება წარმოებს.

საქართველო, როგორც ზედაპირული, ისე მიწისქვეშა (მათ შორის თერმული და სამკურნალო მინერალური) წყლის რესურსებითაა მდიდარი. ზედაპირული წყლები წარმოდგენილია შავი და კასპიის ზღვის აუზების მდინარეებით, ბუნებრივი და ხელოვნური ტბებითა და წყალსაცავებით.
მოსახლეობა წყლის რესურსებს საყოფაცხოვრებო და  სამეურნეო დანიშნულებით იყენებს. შესაბამისად, წყლების დაბინძურების წყაროებიც მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო და სამეურნეო საქმიანობასთანაა დაკავშირებული.
დაბინძურების წყაროებია: კომუნალური კანალიზაცია, საწარმოო და სამედიცინო დაწესებულებების ჩამდინარე წყლები, სასოფლო-სამეურნეო ფართობებიდან და საყოფაცხოვრებო პოლიგონებიდან (ნაგავსაყრელებიდან) ჩამონადენები.
საქართველოში ყველაზე მეტად დაბინძურებული არიან მდინარეები. კომუნალური კანალიზაციით დაბინძურება მტკვრის აუზში გვხვდება: მდ. მტკვარი ქ. გორის, ბორჯომის, თბილისის, რუსთავის ქვემოთ; მდ. ვერე ქ. თბილისის ფარგლებში; მდ. ალაზანი ქ. თელავის ქვემოთ; მდ. ალგეთი ქ. მარნეულის ქვემოთ; მდ. სურამულა ქ. ხაშურის ქვემოთ; კომუნალური კანალიზაციით დაბინძურება შავი ზღვის აუზში კი: მდ. რიონი ქ. ქუთაისის ქვემოთ და ქ. ფოთის ფარგლებში; შავი ზღვის წყლები აჭარასა და აფხაზეთში.
კანალიზაციის ცენტრალიზებული სისტემები საქართველოს 45 ქალაქშია აშენებულია, მაგრამ ისინი არ აკმაყოფილებენ ტექნიკურ მდგომარეობას. კომუნალური გამწმენდი ნაგებობები აშენებულია 33 ქალაქში, საერთო საპროექტო სიმძლავრით 1640,2 ათასი მ3./დღ. ბიოლოგიური ტიპის გამწმენდი ნაგებობები აშენებულია 26 ქალაქში, საერთო საპროექტო სიმძლავრით 1476,6 ათასი მ3/დღ. ძირითადად გამწმენდი ნაგებობები აშენებული იყო 1972-1986 წლებში. დღეისათვის ვერც ერთი გამწმენდი ნაგებობა ვერ უზრუნველყოფს ბიოლოგიურ გაწმენდას. მექანიკური საფეხურები მუშაობენ თბილისი-რუსთავის, ქუთაისის, ტყიბულის, გორის და ბათუმის გამწმენდ ნაგებობებზე, ზოგიერთი გამწმენდი ნაგებობის მშენებლობა კი არ არის დამთავრებული.
სამრეწველო საწარმოები ძირითადი წყაროებია, საიდანაც წყლის რესურსების დაბინძურება სპეციფიკური ნივთიერებებით (ნავთობპროდუქტები, ფენოლი, მძიმე ლითონები) ხდება. მაგალითად, მტკვრის აუზში. მდ. მტკვარი ბინძურდება მსხვილი სამრეწველო ცენტრების, თბილისისა და რუსთავის ფარგლებში ნათობპროდუქტებით, მძიმე ლითონების იონებით, ფენოლით; მდ. მაშავერა ბინძურდება თუთიისა და სპილენძის იონებით; მდ. კაზრეთულა ბინძურდება ციანიდებით ოქროს მომპოვებელი საბადოების საწარმოებიდან. შავი ზღვის აუზში კი ხვდებიან: მდ. ყვირილა ნავთობპროდუქტებით და მანგანუმის იონებით დაბინძურებული; მდ. რიონი და მისი შენაკადი ოღსკურა ქ. ქუთაისისQქვემოთ ბინძურდებიან ნავთობპროდუქტებით, თუთიისა და სპილენძის იონებით; მდ. ტყიბულა ქ. ტყიბულის ქვემოთ ბინძურდება შეწონილი ნაწილაკებით, რაც ქვანახშირის მოპოვებასთანაა დაკავშირებული; მდ. ლუხუმი (ამბროლაურის რაიონი) ბინძურდება დარიშხანის იონებით (სამთოქიმია); მდ. კუბისწყალი და შავი ზღვის სანაპირო ზოლი ქ. ბათუმთან ბინძურდება ნავთობპოდუქტებით;  შავი ზღვის სანაპირო ზოლი ფოთიდან სარფის მიმართულებით ბინძურდება ნავთობპროდუქტებით (ნავსადგურები, საზღვაო კატერები, საზღვაო-სანაპირო სპორტული და გასართობი ტრანსპორტი, ავტომაგისტრალები), გაუმართავი საკანალიზაციო სისტემებით და საყოფაცხოვრებო ნარჩენებით, რასაც არამდგრადი ტურისტული ინდუსტრია აძლიერებს.
საქართველოსათვის დიდი პრობლემაა სამკურნალო დაწესებულებების, ინფექციური და ტუბერკულიოზის საავადმყოფოების ჩამდინარე წყლების გამწმენდი ნაგებობების უქონლობა. მაგალითად: მდ. ქვაბლიანი და მისი შენაკადი ოცხე აბასთუმნის ქვემოთ; მდ. მტკვარი და მისი შენაკადები ბორჯომულა და გუჯარეთის წყალი ბორჯომის რაიონში; მდ. მტკვარი და მისი შენაკადი ქსანი მცხეთის რაიონში; მდ. ვერე ქ. თბილისის ფარგლებში.
ქვეყნის წყლის რესურსებზე სერიოზულ უარყოფით გავლენას ახდენს სოფლის მეურნეობა და მინერალური სასუქების გამოყენება. ზედაპირული წყლები დაბინძურებულია სასუქებით და პესტიციდების ნარჩენებით. არ არსებობს ზუსტი მონაცემები იმის შესახებ, რა დატვირთვაა წყალსატევებზე სასოფლო-სამეურნეო წარმოების შედეგად. მრავალ რეგიონში გამოვლენილია პესტიციდები და ქიმიკატები, რომლებიც ხმარებიდანაა ამოღებული. არ არის უზრუნველყოფილი ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლების დაცვა დაბინძურებისაგან და მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვა წყლების დაბინძურებისაგან.
წყალსატევების ერთ-ერთი პოტენციური დამაბინძურებელია მეცხოველეობისა და მეფრინველეობის ფერმებიდან გაუწმენდავი ჩამდინარე წყლები. როგორც ძველი, ასევე ახლად შექმნილი ფერმები არ არიან აღჭურვილი ეფექტური გამწმენდი ნაგებობებით და ნაკელის შეკრებისა და უტილიზაციის სისტემებით.
დაბინძურების კიდევ ერთი წყაროა სამელიორაციო სისტემები., რომლებიც არ არიან აღჭურვილნი საკოლექტორო-სადრენაჟო ქსელებით. რის გამოც ხდება წყლის რესურსების დაბინძურება მინერალური სასუქებითა და პესტიციდებით.
წყლის რესურსების დაბინძურების ერთ-ერთ წყაროს ქალაქების ნაგავსაყრელები და პოლიგონები წარმოადგენენ; როგორც წესი ისინი არ არიან აღჭურვილნი მიწისქვეშა წყლების დაბინძურების თავიდან აცილების საშუალებებით. ბევრი უშუალოდ მდინარეების ნაპირებზეა განლაგებულია. საქართველოს ტერიტორიაზე მრავლადაა არალეგალური ნაგავსაყრელები. ხშირად სამრეწველო ნარჩენები თავსდება საყოფაცხოვრებო ნაგავსაყრელებზე და პოლიგონებზე, საიდანაც საბოლოო ჯამში დამაბინძურებელი ნივთიერებები ჩანადენი წყლების მეშვეობით, მდინარეებსა და წყალსატევებში ხვდებიან.
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (ჭHO) მონაცემებით საერთო დაავადებების 5,7% უხარისხო წყლით არის გამოწვეული.  ამავე ორგანიზაციის მონაცემებით ევროპის რეგიონში, 120 მილიონ ადამიანს რეგულარულად არ მიეწოდება სუფთა სასმელი წყალი და უფრო მეტი რაოდენობასათვის არ არის ხელმისაწვდომი ჰიგიენური ნორმების დაცვა. წყალთან დაკავშირებული დაავადებების გამოვლენას ადგილი უპირატესად აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონში აქვს. ყოველწლიურად 5-წლამდე ასაკის 10 000-მდე ბავშვი იღუპება ფაღარათისაგან. ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ყოველწლიურად კუჭნაწლავის დაავადებების ორ მილიონზე მეტი შემთხვევა ფიქსირდება საბანაო წყლის დაბინძურების გამო. დადგენილია, რომ ყოველწლიურად, წყალით გამოწვეული დაავადებების 30 მილიონზე მეტი შემთხვევის თავიდან აცილება შეიძლება ევროპის რეგიონში წყლის რესურსებისა და ჰიგიენის სწორი მართვით.
 საქართველოს რეგიონებში წყლის დაბინძურებით გამოწვეული დაავადებების რეალური აღრიცხვა ვერ ხერხდებოდა. ბოლო წლების სტატისტიკურ მონაცემებსაც ეპიზოდური ხასიათი აქვს. ამის მაგალითია ქ. ჭიათურის სანეპიდსადგურიდან მიღებული წყლის სინჯების ანალიზების მონაცემები, რომლებიც 1999-2004 წლებში გაკეთდა როგორც ცენტრალური წყალსადენის, ასევეე ჭისა და მდინარის წყლებზე. სასმელ წყალში ადგილი ჰქონდა ნიტრატების მომატებას, ხოლო მდინარის წყალი დიდი რაოდენობით შეიცავდა მანგანუმის შეწონილ ნაწილაკებს. ჰაერის მტვერის საშუალო წლიური რაოდენობა 2000 წელს 16,645 მგ/მ.კუბ-ს შეადგენდა, ხოლო 2004 წელს 89,3 მგ/მ.კუბ-ს და მტვრის შემადგენლობაში მანგანუმის რაოდენობა წლების მიხედვით იზრდებოდა 0,5 მგ./მ.კუბ-დან 2,82 მგ/მ.კუბ-მდე. ადგილობრივი საავადმყოფოებისა და პოლიკლინიკების მონაცემებით, წინა წლებთან შედარებით, საგრძნობლად გაზრდილია ბავშვთა სხვადასხვა დაავადებების სიხშირეები, მათ შორის სასუნთქი გზების დაავადებები. მდინარეების დაბინძურების ასეთი მაღალი ხარისხი ქ. ჭიათურასა და მახლობელ რეგიონებში გამოწვეულია მანგანუმის ღია სატვირთო მანქანებით არაკონტროლირებად ტრანსპორტირებასთან და მადნის მომპოვებელი ფირმების მიერ გარემოს უსაფრთხოების ნორმების სრულ იგნორირებასთან.
ცნობილია, რომ სასმელ წყალში ნიტრატების მაღალი კონცენტრაცია მეტჰემოგლობინანემიას იწვევს. ეს სინდრომი ისტორიულად ენდემურია უნგრეთისათვის, ისევე, როგორც ჩიყვის სინდრომი ენდემურია საქართველოში სვანეთში, იმ განსხვავებით რომ სვანეთში სასმელ წყალში იოდის ნაკლებობას აქვს ადგილი და არა მაღალ კონცენტრაციას. იოდის დეფიციტი წყალში კი ჩიყვის გამოვლენის მიზეზია.
 ტყვიის მაღალი კონცენტრაცია წყალში უარყოფითად მოქმედებს ცენტრალური და პერიფერიული ნერვული სისტემების მუშაობაზე, მუსკულატურის ტონუსზე და ხშირად ენცეფალოპათიის მიზეზიც ხდება, განსაკუთრებით ბავშვებში.
 საქართველოში ტოქსიკური მდგრადი ორგანული ნივთიერებების სამარხები საბჭოთა პერიოდიდან შემორჩენილია მრავალ ადგილას. ერთ-ერთი ასეთი ტერიტორიაა ხაშურის მახლობლად, რომელიც სწორედ, წყლების საშუალებით გავრცელების შემთხვევაში, ადგილობრივ მოსახლეობას საფრთხეს უქმნის.  
სასმელი წყლის ხარისხობრივი მართვისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს წყლის გამწმენდი ახალი ტექნოლოგიების გამოყენებასა და ხარისხობრივი სტანდარტების დაცვას.
დღეისათვის საქართველოს მოსახლეობის მხოლოდ მცირე ნაწილი არის უზრუნველყოფილი უსაფრთხო წყლის შეუწყვეტელი მომარაგებით. სოფლად მდგომარეობა უფრო უარესია, ვიდრე ქალაქებში.
 2005 წელს ბუნებრივი წყლის ობიექტებიდან მთლიანად აღებული იყო 48785.674 მლნ.მ3. წყალი, მათ შორის მიწისქვეშა წყლის ობიექტებიდან 548.888 მლნ.მ3. წლის განმავლობაში გამოყენებული იყო 48374,14 მლნ.მ3, მათ შორის სასმელ-სამეურნეო საჭიროებისათვის – 358.031 მლნ.მ3., საწარმოო საჭიროებისათვის _ 208.256 მლნ.მ3., სარწყავად _ 86.742 მლნ.მ3., სასოფლო-სამეურნეო წყალმომარაგებისათვის _ 18.817 მლნ.მ3., ხოლო ელექტროენერგიის წარმოებისათვის _ 47702,294 მლნ.მ3.
სულ ზედაპირული წყლის ობიექტებში ჩაშვებულია 47732,165 მლნ.მ3 ჩამდინარე წყალი, მათ შორის დაბინძურებული (გაწმენდის გარეშე)  – 517.481 მლნ.მ3, ნორმატიულად სუფთა – 47205,8 მლნ.მ3, ნორმატიულად გაწმენდილი – 8,874 მლნ.მ3.
ჩამდინარე წყლებთან ერთად, საქართველოს ზედაპირული წყლის ობიექტებში ჩაშვებული იყო 6,9 ათასი ტონა ორგანული ნივთიერებები (მათ შორის მდ. მტკვრის აუზში – 3,6 ათასი ტონა, შავი ზღვის აუზში – 3,3 ათასი ტონა), 200 ტონა ნავთობპროდუქტები (მათ შორის მდ. მტკვრის აუზში – 2 ტონა, შავი ზღვის აუზში – 180 ტონა), 18 ათასი ტონა შეწონილი ნაწილაკები (მათ შორის მდ. მტკვრის აუზში – 8 ათასი ტონა, შავი ზღვის აუზში – 10 ათასი ტონა), 96 ტონა ამონიუმის აზოტი (მათ შორის მდ. მტკვრის აუზში – 74 ტონა, შავი ზღვის აუზში – 22 ტონა.

დაბინძურებული ჩამდინარე წყლების ჩაშვება ასე ნაწილდება: წყალმომარაგება-კანალიზაციის სექტორი – 344,1 მლნ.მ3/წელ. (67%); თბოენერგეტიკა – 163,8 მლნ.მ3/წელ. (31%); მრეწველობა – 9,6 მლნ.მ3/წელ. (2%)
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სპეციალისტების შეფასებით, ძირითადი (პირველ რიგში გასაკეთებელი) ლოკალური გამწმენდი ნაგებობების მშენებლებოსათვის საჭიროა 1337 ათასი აშშ დოლარი.
ზედაპირული წყლების დაბინძურება სამრეწველო ობიექტების მიერ კი ასეთია:
2006 წლის მონაცემებით, სს “ენერჯი ინვესტი” მიერ ჩაშვებული ჩამდინარე წყლის ხარჯი 1978,6 ათას მ3/წ შეადგენს. ჩამდინარე წყლები მიერთებულია ქ. თბილისი-რუსთავის რეგიონულ გამწმენდ ნაგებობასთან, სადაც ხდება ამ წყლების (ქ. თბილისისა და რუსთავის საკანალიზაციო წყლებთან ერთად) პირველადი მექანიკური გაწმენდა. შემდეგ წყალი მდ. მტკვარში ჩაედინება.
ძირითადი დამაბინძურებელი ნივთიერება – ამიაკი. საწარმოს არ გააჩნია ლოკალური გამწმენდი ნაგებობები. ამიაკის კონცენტრაცია ჩამდინარე წყალში დადგენილ ნორმას აღემატება.
სს “რუსთავის მეტალურგიული ქარხანიდან” ჩამდინარე წყლების ხარჯი შეადგენს 184,3 ათას მ3/წ. ჩამდინარე წყალი მიერთებულია ქ. რუსთავის საკანალიზაციო ქსელთან, რომლის მეშვეობით მიეწოდება ქ. თბილისი-რუსთავის რეგიონულ გამწმენდ ნაგებობას (გაწმენდის შემდეგ – მდ. მტკვარში). ინფორმაცია ჩამდინარე წყლების შემადგენლობაზე არ არსებობს. საექსპერტო შეფასებით, ჩამდინარე წყალი უნდა შეიცავდეს შეწონილ ნაწილაკებს (მექანიკური დაბინძურება), რკინის იონებს, ფენოლებს.
2006 წელს სს “თბილსრესი” საწარმოს მიერ მდ. მტკვარში ჩაშვებულია გაწმენდის გარეშე 270573 ათასი მ3/წ. საწარმოო და სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყალი. ამ წყალთან ერთად ჩაშვებულია 208 ტ ორგანული ნივთიერებები, 3 ტ ნავთობპროდუქტები, 5 ტ შეწონილი ნაწილაკები.
2006 წელს შპს “მტკვარი-ენერგეტიკა” საწარმოს მიერ უშუალოდ მდ. მტკვარში ჩაშვებულია 309 ათასი მ3 საწარმოო და სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყალი გაწმენდის გარეშე. ამ წყალთან ერთად მდინარეში ჩაშვებულია 0,8 ტ ორგანული ნივთიერებები, 0,04 ტ ნავთობპროდუქტები, 15 ტ შეწონილი ნაწილაკები.
2006 წელს სს “თბილავიამშენის” საწარმოს მიერ ჩაშვებულია მდ. მტკვარში 534 ათასი მ3 ჩამდინარე წყალი გაწმენდის გარეშე. ამ წყალთან ერთად მდინარეში ჩაშვებულია 1 ტ ორგანული ნივთიერებები, 6,4 ტ შეწონილი ნაწილაკები.
სს “მადნეული” განლაგებულია ბოლნისის რაიონში სოფ. კაზრეთში.
საწარმოს პროდუქცია: სპილენძის კონცენტრატი. 
პროექტის მიხედვით, გათვალისწინებულია წყლის გამოყენების ჩაკეტილი ციკლი, მაგრამ ტექნოლოგიური პროცესების დარღვევის შედეგად, სხვადასხვა ნაგებობებიდან მჟავე კარიერული წყლების მუდმივი გაჟონვით ბინძურდება რეგიონის ბუნებრივი წყლის რესურსები (მდინარეები კაზრეთულა და მაშავერა). აგრეთვე საფრთხეს წარმოადგენს შესაძლო ავარიული ჩაშვებები.
კარიერიდან მომდინარე ნაჟურ წყალში პH ხშირად მერყეობს 2.5-3.5 სიდიდის ფარგლებში. შესაბამისად, მასში სპილენძის შემცველობა დაფიქსირებულია 25-56 მგ/ლ-ის ფარგლებში, რაც 25-56-ჯერ აღემატება მდინარეებისთვის დადგენილ ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციას.
ბათუმის საგზაო-სავაჭრო ნავსადგური  (ქ. ბათუმი).
ძირითად პრობლემას წარმოადგენს ის, რომ ყველა ნავსადგომის ტექნიკური აღჭურვილობა და დამხმარე საინჟინრო ინფრასტრუქტურა გათვალისწინებულია მშრალი ტვირთების მიღებისათვის. მიუხედავად ამისა, პერიოდულად ადგილი აქვს იქ თხევადი ტვირთების (ზეთები, გუდრონი და ა.შ.) მიღება-დამუშავებას, რაც გარემოსდაცვითი შეფასებით კატეგორიულად დაუშვებელია. ნავსადგომებზე მოწყობილი წვიმმიმღებებიდან მილები გაყვანილია უშუალოდ ზღვაში. თხევადი ტვირთის ავარიული დაღვრის შემთხვევაში შეუძლებელია აღნიშნული წვიმმიმღები ტრაპების/ჭების ბლოკირება, ისევე როგორც ნავმისადგომების ზედაპირზე არსებული სხვა დაზიანებული და ჩანგრეული ადგილებისა, საიდანაც დაღვრილი სითხე აგრეთვე მოხვდება პირდაპირ ზღვაში.
ბათუმის შპს “ბათუმი ოილ ტერმინალის” ზონაში 3 ძირითადი მდინარეა, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთით შავი ზღვის მიმართულებით მიედინება. მდ. ყოროლისწყალი მიედინება კაპრეშუმის მონაკვეთის სამხრეთით; მდ. კუბისწყალი გაზის ტერმინალის სამხრეთით, ბარცხანის ჩრდილოეთით, სამების გავლით; მდ. ბარცხანა მიედინება ძირითადი მონაკვეთისა და `ხოლოდნაია სლობოდას~ ჩრდილოეთით.
2006 წლის მონაცემებით, ამ მდინარეებში და უშუალოდ შავ ზღვაში ჩაშვებულია 2758 ათასი მ3 ჩამდინარე წყალი. ამ წყალთან ერთად ზედაპირული წყლის ობიექტებში ჩაშვებულია 39 ტ ორგანული ნივთიერებები, 14,6 ტ ნავთობპროდუქტები, 37 ტ შეწონილი ნაწილაკები.
ამ სამი მდინარიდან ნავთობპროდუქტებით ნაკლებად არის დაბინძურებული მდ. ყოროლისწყალი, რომელშიც ნავთბპროდუქტების შემცველობა მერყეობს 0,3-0,6 ზდკ-ს ფარგლებში, ხოლო მდ. ბარცხანასა და მდ. კუბისწყალში ნავთობპროდუქტების შემცველობა მერყეობს 0,6-6,0 და 0,8-7,3 ზდკ-ს ფარგლებში, რაც მიგვითითებს იმაზე, რომ ეს მდინარეები მეტად დაბინძურებული არიან(ვინაიდან მდ.ბარცხანა და მდ.კუბის წყალი გაივლის ტერმინალის თითქმის ყველა ზონას).
უნდა აღინიშნოს, რომ მდინარე ბარცხანის ფონური დაბინძურება ნავთობპროდუქტებით საკმაოდ მაღალია, ხოლო 2 წერტილში აღებულ სინჯში 1.1 ზდკ გამოწვეულია შპს “ბათუმის ნავთობაზის” მიერ დაკავებული ტერიტორიების ისტორიული დაბინძურებით.
ჩატარებულმა ანალიზებმა აჩვენა, რომ წყლის ყველა ობიექტში გახსნილი ჟანგბადის რაოდენობა ნორმის ფარგლებში იყო, გამონაკლისს წარმოადგენდა მდ. ყვირილა, სადაც ივნისში ქ. ზესტაფონის ზემოთ და ქ. ზესტაფონის ქვემოთ განლაგებულ კვეთებში გახსნილი ჟანგბადის რაოდენობა დაეცა 4,53 მგ/ლ და 3,51 მგ/ლ-მდე შესაბამისად. ამონიუმის აზოტის საშუალო კონცენტრაცია მერყეობდა 2-10 ზდკ-ს ფარგლებში.
2005 წელს დასავლეთ საქართველოში აღინიშნა ამონიუმის აზოტით მაღალი დაბინძურების 5 შემთხვევა: აქედან 3 შემთხვევა – პალიასტომის ტბაზე და 2 შემთხვევა – მდ. ყვირილას წყალში. 29 ივნისს მდ. ყვირილას წყალში ქ. ზესტაფონის ზემოთ მდებარე და ქ. ზესტაფონის ქვემოთ მდებარე კვეთებში ამონიუმის აზოტმა მიაღწია 4,80 მგ/ლ (12,3 ზდკ) და 4,98 მგ/ლ (12,88 ზდკ)-ს შესაბამისად. 12 აგვისტოს პალიასტომის ტბის II კვეთის I ვერტიკალსა და III კვეთის I ვერტიკალში ამონიუმის აზოტის შემცველობამ შეადგინა 4,04 მგ/ლ (10,4 ზდკ) და 4,11 მგ/ლ (10,5 ზდკ) შესაბამისად, ხოლო 17 ნოემბერს პალიასტომის ტბის II კვეთის II ვერტიკალში – 4,38 მგ/ლ (11,2 ზდკ).
აღმოსავლეთ საქართველოში ამონიუმის აზოტით ყველაზე უფრო დაბინძურებული იყო მდ.ვერე. აქ ამონიუმის აზოტის მაქსიმალურმა კონცენტრაციამ მიაღწია 3,5 მგ/ლ (9 ზდკ)-ს.
ნიტრიტის აზოტით დაბინძურება დამახასიათებელი იყო საქართველოს მდინარეებისათვის. 2005 წელს აღინიშნა მაღალი დაბინძურების 5 შემთხვევა, აქედან 3 შემთხვევა – მდ. სურამულაზე: 21 ივნისსა და 8 აგვისტოს ნიტრიტის აზოტის მაქსიმალურმა მნიშვნელობამ მიაღწია 0,222 მგ/ლ (11,1 ზდკ)-ს, ხოლო 27 ნოემბერს – 0,246 მგ/ლ (13,3 ზდკ)-ს. მაღალი იყო დაბინძურება ასევე მდ. ვერეში, სადაც 27 ივლისს მისმა კონცენტრაციამ შეადგინა 0,201 მგ/ლ (10 ზდკ).
ნიტრიტის აზოტით მაღალი დაბინძურების ერთი შემთხვევა აღინიშნა დასავლეთ საქართველოში – მდ. ბარცხანაზე, ქ. ბათუმის ზედა კვეთში. აქ 27 ნოემბერს ნიტრიტის აზოტის მაქსიმალურმა კონცენტრაციამ შეადგინა 0,201 მგ/ლ (10 ზდკ).
ზედაპირულად აქტიური სინთეზური ნივთიერებები (ზასნ) ისაზღვრებოდა აღმოსავლეთ საქართველოს თითქმის ყველა მდინარეში, ხოლო დასავლეთ საქართველოს სამ მდინარეში: ქოროლისწყალი, ბარცხანა, კუბისწყალი. მისი საშუალო და მაქსიმალური კონცენტრაციები არ აღემატებოდა შესაბამის ზდკ-ს.
საქართველოში რკინის, ზდკ-ზე მეტი კონცენტრაციები აღინიშნა მდინარეებში: რიონი, ყვირილა, ოღასკურა, ცხენისწყალი, გუბისწყალი, ლეხურა, ჯოჯორა, მაშავერა, მტკვარი, ფარავანი, ალაზანი და სურამულა. ყველაზე მაღალი კონცენტრაცია აღინიშნა მდ. რიონში (ნამოხვანის კვეთში) და მან შეადგინა 1,4 მგ/ლ (2,8 ზდკ).
სპილენძი ისაზღვრებოდა აღმოსავლეთ საქართველოს ყველა მდინარეში, ხოლო დასავლეთ საქართველოს სამ მდინარეში: ბარცხანა, კუბისწყალი და ქოროლისწყალი. ჩატარებულმა ანალიზებმა აჩვენა, რომ სპილენძის შემცველობა ყველა მდინარეში ნორმის ფარგლებში იყო. გამონაკლისს წარმოადგენდა მდ. მაშავერა, სადაც ერთხელ აღინიშნა სპილენძის მომატებული შემცველობა: მან შეადგინა 4 მგ/ლ (4 ზდკ). სხვა დამაბინძურებელი ინგრედიენტების კონცენტრაციები არ აღემატებოდა შესაბამის ზდკ-ს.
არადამაკმაყოფილებელია შავი ზღვის წყლების მდგომარეობა. როგორც წესი, ტურისტული სეზონის დროს (ივნისი-სექტემბერი) კოლი-ფორმების მაჩვენებელი თითქმის ყველა პლაჟთან აღემატება ზღვრულად დასაშვებ ნორმას (ბათუმი, მწვანე კონწხი, მახინჯაური, გონიო, ქობულეთი, ჩაქვი, ურეკი, მალტაყვა). აღსანიშნავია, რომ ბათუმთან და ფოთთან ბოლო წლებში დაფიქსირებულია წყალმცენარეების (გრეენ ანდ ბლუე-გრეენ ალგაე) ზრდა, რაც წყლის ევტროფიკაციის ნიშანია.
გარემოს დაცვის მოქმედებათა ეროვნული პროგრამის შემუშავების პროცესი 1996 წელს დაიწყო საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს კოორდინაციითა და მსოფლიო ბანკის ფინანსური მხარდაჭერით. ჩამოყალიბდა 9 თემატური სამუშაო ჯგუფი, რომელთაც დაევალა საქართველოში არსებული ძირითადი ეკოლოგიური პრობლემების და მათი წარმოშობის მიზეზების შესწავლა, აგრეთვე რეკომენდაციების შემუშავება ამ პრობლემათა მოკლე და საშუალოვადიან პერიოდში გადასაწყვეტად. არაერთმა სამთავრობო უწყებამ, სამეცნიერო დაწესებულებამ, არასამთავრობო ორგანიზაციამ და გარემოს დაცვის სფეროში მომუშავე უცხოელმა და ქართველმა ექსპერტმა შეიტანა თავისი წვლილი ამ ამოცანის შესრულებაში.
სამწუხაროდ, პროგრამით გათვალისწინებულის ღონისძიებები წყლის რესურსების დაცვის სფეროში არ შესრულებულა.

ამ გვერდის გაკეთება, აბასთუმანში გატარებულმა დღეებმა მაფიქრებინა, სადაც ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი (IUCN) გვმასპინძლობდა. მათი ტრენინგები ერთგვარი ბიძგი იყო, რომ ბლოგერი გავმხდარიყავი. ბიძგი, ალბათ, ცუდი სიტყვაა. უფრო – სტიმული… რადგან ის უამრავი მასალა, რომელიც ჩემი კომპის ფაილებშია და დღის სინათლე გაზეთის თუ ჟურნალის ფურცლებზე ვერ იხილეს, იმის, გამო, რომ დღევანდელ პრესას ეს თემა ნაკლებად აინტერესებს, ან იმის გამო, რომ “ძალიან სერიოზული” ნაწერია, ან იმის გამო, რომ არაა სკანდალური მასალები, ანდა იმიტომ, რომ აპოლიტიკურია და ა.შ. მიზეზს რა დალევს. ასე, რომ დავჯდები და დავიწყებ ქექვას და ამოვყრი დღის შუქზე. არადა, მართლა მენანება მხოლოდ ჩემი კომპის D დისკისთვის. ასე, რომ მაინც აბასთუმნიდან დავიწყებ… 🙂

<script type=”text/javascript”>

var _gaq = _gaq || [];
_gaq.push([‘_setAccount’, ‘UA-29863187-1’]);
_gaq.push([‘_trackPageview’]);

(function() {
var ga = document.createElement(‘script’); ga.type = ‘text/javascript’; ga.async = true;
ga.src = (‘https:’ == document.location.protocol ? ‘https://ssl&#8217; : ‘http://www&#8217;) + ‘.google-analytics.com/ga.js’;
var s = document.getElementsByTagName(‘script’)[0]; s.parentNode.insertBefore(ga, s);
})();

</script>

გასული ათწლეულების განმავლობაში, არალეგალურმა სატყეო საქმიანობამ მთელ მსოფლიოში განსაკუტრებულად მასშტაბური სახე მიიღო.

უკანონო ხის ჭრამ საქართველოც მნიშნველოვნად დააზარალა,  რამაც შესაძლოა ფატალურ შედეგებამდე მიგვიაყვენოს. საქართველოს ტყეების დეგრადაციას მრავალი ფაქტორი იწვევს: ტყის არამდგრადი ჭრა, არალეგალური ტყითსარგებლობა და სხვა კანონსაწინააღმდეგო ქმედებები, ტყით მართვისა და მონიტორინგის სისტემის არაეფექტურობა, მოუქნელი ბიუროკრატიული ინსტიტუტები, არასაკმარისი დაფინანსება, სატყეო სექტორში ცნობიერების დაბალი დონე – ეკოლოგიური კატასტროფისკენ მიმავალი გზაა.

საქართველოში ტყის ფონდის მიწებს სამი მილიონი ჰექტარი უკავია, ხოლო დაახლოებით 2,8 მილიონი ჰექტარი, ანუ მთლიანი ტერიტორიის 40 % ტყით არის დაფარული .

როგორც სამცხე-ჯავახეთის სატყეოს სამმართველოს უფროსმა,  24 წლის ალექსანდრე თომასიანმა გვითხრა – ადიგენის რაიონში 132 ათასი ჰექტარი ტყეა.
“სამცხე-ჯავახეთში ტყეს სულ 38 რეინჯერი იცავს, –  ამბობს თემურ ბერიძე, მონიტორინგის განყოფილების უფროსი, – კარგი იქნებოდა, ამდენივე ადამიანი რომ კიდევ მოგვცენ ტყის დასაცავად, ამატებს ალექსანდრე თომასიანი. საჭიროა რეინჯერების გადამზადება, რადგან უმრავლესობამ, რომლებსაც დღეს ეს თანამდებობა უკავია, არაპროფესიონალია და ბევრი იმასაც ვერ არჩევს რომელი ხეა ნაძვი და რომელი ფიჭვი.”

მოსახლეობას ტყიდან მხოლოდ ფიჩხის გატანა შეუძლია, ისიც მხოლოდ რეიინჯერის თანხმობის შემდეგ. ერთი კბ.მ წიწვოვანი მასალა 2 ლარი ღირს, ფოთლოვანი კი 3 ლარი.

20 კბ/მ უკანონოდ მოჭრილი ხეების მორები, რომელიც ექვსი წლის წინ არის ჩამორთმეული და ვარგისიანობა დაკარგული აქვს, დღესაც ტყის პირას ყრია. “ინსპექციის პრეროგატივაა გადაწყვეტილების მიღება, თუ რა უნდა უყონ მოჭრილს ხეს, ჩვენ მხოლოდ მისი ჩამორთმევა გვევალება.” – ალექსანდრე თომასიანის აზრით, უმჯობესი იქნებოდა, ჩამორთმეული ხეების პრობლემის გადაჭრა სატყეოს სამმართველოს გადასცემოდა და ამით მოსაჭრელად გამზადებული ხეების ნაწილი მაინც გადარჩებოდა.

ალექსანდრე თომასიანი ამბობს, რომ საჭიროა სანერგე მეურნეობების გახსნა, სადაც ადგილობრივი მოსახლეობაც დასაქმდებოდა. – მადლობა უფალს, რომ ჩვენს ტყეებს თვითგანახლების უნარი აქვს, – ამბობს სატყეოს ახალგაზრდა უფროსი.

მისი თქმით, სამცხე-ჯავახეთის ტყეებში ძირითადად სპეც-ჭრები ხორციელდება. რაც კი იჭრება ტყე-კაფებით, ის ხეები რომლებსაც სხვა ხეების დაზიანება შეუძლია, ხშირად გვხვდება უკანონო ჭრებიც ნაძვის, წიფელის…

აგრარულ რეგიონებში არსებული ენერგიის ალტერნატიული წყაროების ნაკლებობა მოსახლეობას უბიძგებს უკენონოდ გაჩეხოს ტყე. გარდა ამისა, საძოვრების არაეფექტურად გამოყენების გამო, საქონელს ტყის ფონდის მიწებზე აძოვებენ, რომელიც ასევე მნიშვნელოვნად აზიანებს ტყის რესურსებს. ქვეყნის ეროვნული სტრატეგია და სატყეო პროგრამა ვერ უზრუნველყოფს ამ სიტუაციის გაკონტროლებას, სამართლებრივ ჩარჩოებს კი კანონმდებლობაში არსებულ ხერვეზები ასუსტებს.

ტყის არამდგრად მართვას და სატყეო სექტორში არსებულ კანონდარღვევებს, როგორც წესი, შედეგად მოყვება: შემოსავლების კარგვა საბიუჯეტო, კერძო და ადგილობრივ სექტორში (განსაკუთრებით ეს ტყეზე დამოკიდებულ თემებს შეეხება); ტყის ეკოსისტემების დეგრედაცია და ბიომრავალფეროვნების შემცირება: ნახშირბადის შთანმთქავი რესურსის დაკნინება და კლიმატის ცვლილება.

ხელსაყრელი კლიმატური პირობების წყალობით, ადიგენის რაიოშნი ბევრი კურორტია. კურორტი აბასთუმანი თბილისიდან 210 კმ-ის დაშორებით, მესხეთის ქედის ერთ-ერთ განშტოებაზე, მდინარე ოცხეს ხეობაში, ზღვის დონიდან 1270-1340 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. აბასთუმანი ზომიერად მშრალი კურორტების რიცხვს მიეკუთვნება. ხეობის თითქმის ვერტიკალურად აზრდილი ფერდობები დაფარულია წიწვოვანი ტყით, რომელშიც ფიჭვი დომინირებს, რომელიც ყვავილობის დროს უებარი სამკურნალო საშუალებაა ფილტვებით ავადმყოფი ადამიანისთვის. აბასთუმნის თერმული წყლების სამკურნალო თვისებებიც საყოველთაოდაა აღირებული. ისტორიკოსი, გეოგრაფი და კარტოგრაფი ვახუშტი ბაგრატიონი წერდა, რომ ახლანდელი აბასთუმნის ადგილას ჯერ კიდევ XIV საუკუნეში ყოფილა მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი ოძრხე და არსებობდა სახელგანთქმული სამკურნალო წყლები. XVII საუკუნეში, ოსმალების ბატონობისას, აქ თურქული სტილის აბანო მიუწყვიათ. XIX საუკუნის 30-იან წლებში შესაძლებელი გახდა თერმული სამკურნალო წყლების მეცნიერული შესწავლა. შედეგად, მას აბასთუმნის ქლორნატრიუმსულფატკალციუმიანი ჰიპერთერმული სამკურნალო წყლები ეწოდა და გამოიყენება – რევმატიული, გინეკოლოგიური, დერმატული, ნერვული დაავადებების, ნივთიერებათა ცვლის მოშლილობისას და ქრონიკული წყლულების სამკურნალოდ. აქ მკურნალობდა რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე III-ის შვილი და რუსეთის უკანასკნელი იმპერატორის ნიკოლოზ II-ის ძმა ფილტვების მძიმე დაავადებამ გიორგი რომანოვი იძულებული გახადა უარი ეთქვა სამეფო ტახტზე და დასახლებულიყო აბასთუმანში.

აბასთუმანი ეკოლოგიურად სუფთა ბუნების ეტალონად განიხილება და უნიკალური ატმოსფერული პირობებით (ჰაერის მაღალი გამჭვირვალობა) ხაისთდება. მთის სუფთა ჰაერი, ზომიერად მშრალი ჰავა, წელიწადში მზის ნათების 3 ათას საათიანი ხანგრძლივობა ტუბერკულოზის მკურნალობის ძირითად ფაქტორებს წარმოადგენენ.

“ადრე აბასთუმანი ედემს გავდა, _ გვითხრა 64 წლის აბასთუმნელი ელმირა ალიევა, _ ხე-ტყეს მოსახლეობაც ჭრის, რა ქნას მოსახლეობამ ხომ არ გაიყინება. ადრე აქ ნიავიც კი არ იძვროდა, ახლა კი ქარიშხლები იცის, ეს ქნა უზომოდ ტყის ჭრამ. ბუნება განადგურდა. მოსახლეს სეზონზე (ოქტომბრიდან მაისამდე) დაახლოებით 10 კბ/მ შეშა სჭირდება. გაზიც არ გვაქვს, რომ საჭმელი მაინც გავაკეთოთ. გაზი რომ იყოს, ყველა გაზს იხმარდა, არავის მოსწონს საკუთარი ბუნების გაჩანაგება.”

“ძირითადად ფიჭვს ჭრიან, ფიჭვს კი ნაძვი ენაცვლება. აბასთუმნისთვის ეს კატასტროფაა. დროთა განმავლობაში დაკარგავს სამკურნალო თვისებებსაც. აქაური ჰაერი, ფიჭვების ყვითელი მტვერი უებარი საშუალებაა ტუბერკულოზითა და ჭლექით დაავადებულებისთვის. რამდენიმე წლის წინ, აქ ნიავიც კი არ იძვროდა, ჰაერი ისეთი გამჭვირვალე იყო. 3-4 წლის წინ 1200 ჰექტარი ტყე დაიწვა. კატასტროფული სიტუაცია შეიქმნა. ჩვენი მოსახლეობა ფიწლებითა და ნიჩბებით აქრობდა ცეცხლს. საბედნიეროდ წვიმა მოვიდა და ხანძრის ჩაქრობაში დაგვეხმარა. პრობლემაა ბაგავიც. სოფელი აღობილი, ადრე სანატორიუმი იყო, ეხლა კი ნაგავში ცურავს. მოსახლეობა პირდაპირ მდინარეში ყრის ნაგავს. აბასთუმანსი კი კანალიზაციის მილები პირდაპირ მდინარეში ჩაედინება.” _ ამბობს მანანა ურუშაძე აბასთუმნის ტურისტული ასოციაციის წარმომადგენელი.

ადგილობრივი მოსახლეობა ხშირად უჩივის მოძველებულ საკანალიზაციო სისტემებს, დაბინძურებულ სასმელ წყალს, სამუშაო ადგილების უქონლობას, უგაზობას, ნაგავსაყრელისა და ნარჩენების გატანაც მოუწესრიგებელია და შიდა გზები კი ამორტიზირებული.

აბასთუმანი მაინც საფრთხის წინაშეა, რადგან ხე-ტყის ჩეხვის შედეგად, ეროზირებული უბნები გაძლიერდება. მდინარის ნაპირსამაგრის არ არსებობის გამო, ტეროტორიის დატბორვის საშიშროებაცაა. ტყის განადგურებას კი მიკრო-კლიმატის გაუარესება მოყვება, რადგან სპეციალისტთა თქმით, მოჭრილ ფიჭვს არ აქვს იმდენი თვით აღდგენის უნარი და მას უკვე ნაძვი ენაცვლება… ამით კი კურორტი ნელ-ნელა კარგავს უნიკალურ თვისებებს. თუმცა კი სპეციალისტები იმედოვნებენ, რომ იმის გამო, რომ საქართველოში ტყეებს თვითაღდგენის უნარი გააჩნიათ კატასტროფა არ გვემუქრება.